Dromen

DirkJan Vos - d.vos35@chello.nl

Amsterdam - Den Haag 1960

Eigenlijk ben ik uitgeschreven op mijn site, maar ik heb toch nog schrijfdrang, maar waarover dan nog? Mijn bio is klaar en af, dat wil zeggen, klaar met schrijven over mezelf. Verder geen echt talent en animo voor fictie, poŽzie of scherpe actuele analyses en meningen. Ik ben geen echte schrijver en voor mijn mening kan ik nu terecht op Twitter, maar ja slechts 140 tekens per bericht.

Nu heb ik vanavond besloten om de komende tijd mijn dagelijkse dromen kort op te gaan schrijven op deze pagina. Korte beschrijvingen met misschien af en toe wat commentaar. Ik zie wel en eigenlijk heb ik er heel weinig animo voor omdat dromen nooit ergens op slaan, ook de mijne niet, en er verder weinig over valt te duiden. Het is wel een fascinerend fenomeen, maar ik wil liever niet over mijn dromen schrijven omdat het misschien mijn droomwereld negatief gaat beÔnvloeden. Ik houd al jaren niet meer van mijn dromen. Als er een pil was om niet meer te dromen, of om je ze niet meer te herinneren, dan zou ik die meteen nemen. Ik ben wel uitgedroomd met mijn dagelijkse krankzinnige filmpjes die ik me herinner na het wakker worden.

Tijdens mijn tienertijd was ik nog gek op mijn dromen en ik heb me toen een tijdje getraind om ze me goed te herinneren. En al snel kon ik me ook beter en meer dromen van ťťn nacht herinneren. Ik vond het heel boeiend en ik had er ook een boekje over en waarin je per trefwoord kon vinden wat elementen in een droom betekenden. Maar daar geloofde ik niet in, voor zover bepaalde dingen al niet vanzelf duidelijk zijn. De enige dromenduider is de dromer zelf. En ik geloof niet in archetypen. Als je over glas droomt, dan gaat dat over geld, zo las ik. Ik geloof daar dan niets van, maar doordat je zoiets leest kan het wel die betekenis krijgen in dromen. Net zo goed dat dit projectje mijn dromen kan gaan beÔnvloeden. Dat schiet dan niet op. En over archetypen, ik voel wel een enorme biologische aantrekkingskracht op dna-basis naar het uiterlijk van vrouwen en hun lichaamsvormen zoals grote borsten.

Maar goed, dromen hadden mijn interesse, zonder dat ik nu een buitenissige dromer was, ik droomde net als ieder ander. En ik lees er nog weleens wat over, maar ik sta sceptisch tegenover allerlei theorieŽn. Voor mij staat vast dat we nog steeds niet weten waarom we precies dromen en hoe het werkt. Ja, het gaat vaak wel over angsten en verlangens, maar voor mij ook over alles wat daar tussenin zit. Geen peil op te trekken allemaal. Vaak zonder kop of staart. De zee en die van Scheveningen keren wel terug en vaak met een desolaat gevoel, vervoersmiddelen, op een grote hoogte staan en mogelijk vallen. Er wordt wel soms gepraat, maar ik kan nooit wat lezen. Ik herken bekenden, maar als ik wakker wordt zagen ze er heel anders uit. Tijdens de droom was dat geen probleem. Tijdens een droom is niets een probleem, of juist alles.

Ik heb geen extreme dromen en wordt niet geteisterd door nachtmerries. Ik schiet nooit wakker. De meeste dromen vergeet ik al in de loop van de dag. Soms kunnen ze wel de eerste uren van de dag kleuren, meestal op een onplezierige manier. Het liefst zou ik over sex willen dromen, maar dat overkomt me maar heel zelden. Soms een lucide droom, waarin je je bewust bent dat je droomt, en kan ik de droom dan soms heel kort sturen. Ik heb ze niet vaak en altijd vlak voordat ik wakker word. Bijvoorbeeld een keer dat ik buiten liep, ik wist dat ik droomde en toen bewust een auto instapte om even rond te rijden. Ik heb geen rijbewijs.

In romans en verhalen komen wel dromen voor. Vind ik vaak oninteressant, want je kan dan zogenaamd allerlei betekenissen gaan verzinnen. Een goedkoop effect, net als al die dromen in bijvoorbeeld de Bijbel. Ik heb er allemaal niets mee. Ik moet dan nog wel denken aan een kort verhaal van de Franse schrijver Topor. Een man droomt iedere nacht fantastische dromen, maar heel veel andere mensen dromen zijn dromen mee. Hij wordt enorm populair en fabrikanten zetten tegen betaling producten in zijn slaapkamer en hopen dat hij zo over hun producten gaat dromen en reclame maakt. Grappig verhaal en absurd als een droom zelf.

En dan schiet me nog de film The Shining te binnen van Stanley Kubrick. Die film zonder echte plot, vond ik een treffende aaneenschakeling van scenes uit een nachtmerrie, maar veel andere films met een relatie tot dromen vond ik nooit overtuigen.

Mijn dromen duren vaak maar heel kort, tien seconden, maar toch kan er veel in gebeuren. Zo zit je in de tram op weg naar het strand en zo sta je gelijk in de zee. Film en vooral de decoupage is volgens mij van onze droomwereld afgeleid. Hitchcock en Spielberg hebben daar vaak over gesproken. Fijn zijn die paar dromen geweest waarin ik heel goed muziek kon maken, bijvoorbeeld pianospelen. Dat is prettig wakker worden, maar vaak is het onaangenamer of onbestemder; akelig door de krankzinnigheid van de situaties. En als ik maar niet droom over mijn kinderen, wat ook uiterst zelden gebeurt. Dat is altijd unheimisch. Of dromen over mensen die zijn overleden. De schrijver Frederik van Eeden die zijn dromen opschreef, dacht dat hij via zijn dromen in contact kwam met overleden mensen. Hij was een spiritist. Onzin, ik droom ook nooit buiten mijn eigen werkelijkheid om. Geen toekomstvisioenen, of spirituele dromen. Geen besturing van buitenaf, maar allemaal scenario's binnen mijn eigen brein. Een scenario dat denk ik niet van te voren vastligt, maar zich vaak wat random tijdens de droom op het moment ontwikkelt. Soms lijkt een synopsis al van te voren bedacht, maar dat is denk dan toch een toevallig acherafgevoel. Enfin, zo kan ik nog wel even doorgaan over dromen. Laat ik zo dadelijk beginnen met het opschrijven van mijn eerste recente droom, maar toch nog een paar hap-snap-alinea's.

Toen ik in de derde klas van de lagere school zat - ik was acht jaar - heb ik een korte periode geslaapwandeld. Er waren spanningen tussen mij en de juf. Ik kan niet goed beschrijven wat er gebeurde, maar een paar uur nadat ik sliep werd ik wel in de huiskamer huilend wakker. Alsof ik ontwaakte uit een vreemde nachtmerrie. Akelig. Toen ik naar de vierde klas ging met een nieuwe juf ging het over.

In latere jaren op de lagere school en een enkele keer nog daarna, heb ik ook wel gedroomd dat ik kon vliegen. Vaak was dat rond mijn lagere school en dat iedereen bewonderend omhoog keek. Het gaf een heel prettig en vrij gevoel. En dan lees je later dat het met sexualiteit te maken zou hebben, nee, daar geloof ik dan weer niet in. Waarom en wat mensen dromen is volgens mij niet met zekerheid te zeggen. Ook niet dat dromen nuttig zijn voor het verwerken van alle dagelijkse indrukken. En dan zijn er nog zoveel lieden die allerlei metafysische en spirituele betekenissen aan dromen toekennen. Ik heb daar niets mee, ook niet met bija-dood-ervaringen, zogenaamde BDE's. Baarlijke nonsens. En er zijn natuurlijk ook veel mensen die nooit dromen, tenminste die dromen nooit herinneren.

Aan het begin van mijn pubertijd, ik was toen twaalf, dertien jaar, heb ik misschien een, twee keer 's nachts een 'natte droom' gehad. Was wel gek. Een paar keer heb ik later binnen een droom in mijn bed geplast, ik dacht dat het binnen de droom gewoon kon. Had ik in het echt een volle en drukkende blaas. Meerdere keren, maar sporadisch, hard wakker geschrokken binnen een onbestemde nachtmerrie. Soms ook met een grote lichaamskramp, vooral in mijn armen en benen. Dan voelt het alsof ik mezelf uit een doodsput wakker moet trekken. Akelig.

Een vrolijke en rustige tienertijd, maar ik werd al wel vroeg een avondmens. Laat naar bed en dan vaak toch ook vroeg opstaan. Sindsdien een soort van chronisch slaapgebrek ontwikkeld. In mijn latere tienertijd raakte ik wel gefascineerd door mijn dromen en las er wel over. Zo heb ik toen een periode me 's ochtends getraind om mijn dromen van de nacht te herinneren. Dat lukte goed. Dromen zouden bedoeld zijn om de muizenissen van de dag op te ruimen, of om je te trainen in angsten. Interessant, maar geloofde er niet echt in en nu zeker helemaal niet meer, het blijven theorietjes. Later wilde ik juist af van al die dromen die me iedere nacht kwamen bezoeken. Ik kreeg er een hekel aan.

Door omstandigheden met mijn eerste relatie heb ik jaren in een verzorgende stresssituatie gezeten en begonnen mijn slaapproblemen. Na mijn studie moest ik in militaire dienst en culmineerde dat in een extreem chronisch slaaptekort. Een trauma en ik moet hier een vorm van hersenschade hebben opgelopen, want daarna is het met slapen nooit echt meer goed gekomen. Overdag kon ik nooit meer slapen en ik ben gaan drinken en 's avonds laat wat blowen vooral als zelfmedicatie om goed te kunnen slapen. Een tiental jaren heb ik daardoor ook nauwelijks gedroomd, tenminste niet dat ik me herinnerde.

Een half leven gaat voorbij en eind 2005 raak ik van de ene op de andere dag volledig knock-out met mijn hersens, met mijn psychiek, zoals ik dat toen ben gaan noemen. Een hele zware periode volgde en ergens is het sindsdien nooit meer goed gekomen. Tot op de dag van vandaag. Maar daar wil ik het verder niet over hebben, ik ben sindsdien wel weer veel gaan dromen. Aanvankelijk afschuwelijke nachtmerries, maar die verdwenen en maakten plaats voor jarenlang dromen over Den Haag en met name over het Haags FIlmhuis. Heel vaak doken mijn vrienden A. en M. op. Vaak had alles ook te maken met het wel hebben van genoeg blikken bier en zakjes wiet. Maar na een aantal jaren verdwenen die dromen ook en ben ik rustiger en gevarieerder gaan dromen.

In dit voorjaar ben ik definitief gestopt met roken en blowen en ben ik veel meer gaan dromen. Iedere dag en vaak herinner ik me meerdere dromen vlak na het wakker worden. Belastend wakker worden en heel irritant. Allemaal geen peil op te trekken. En nu bracht het mij op het idee om die dromen op te gaan schrijven, misschien niet allemaal, misschien niet alle details, ik zie wel. Een beetje schrijven, random dromen en ik heb wat met random en toeval. Hangt ook samen met dromen denk ik.

Dromen hebben me altijd geÔnteresseerd. Ik omschreef ze als de werkelijkheid waarbij je zowel de schrijver, producent. regisseur als acteur bent van je eigen droomwereld, maar ook tegelijk de toeschouwer. Dat maakt dromen ook zo bijzonder. In mijn beginjaren met internet heb ik in de jaren negentig een paar jaar op een leuke manier geŽxperimenteerd met die gecombineerde posities door een rol te spelen op een paar nieuwsgroepen, een rol, maar wel onder mijn eigen naam. Ik probeerde emoties los te maken bij lezers op een manier die verwant was met dromen. En toevallig hebben mensen die mij toen via internet lazen ook over mij gedroomd, zonder mij ooit gezien te hebben. Apart. Net als bij een kortstondige relatie jaren daarvoor met een jonge vrouw die begon met toen ze zei dat ze over me gedroomd had. Dat zijn dromen van een ander waar je wat aan hebt.

Nu ga ik afsluiten en mogelijk dat ik tussen de beschrijvingen van mijn dromen door nog wat extra commentaar ga toevoegen. Kijken hoever ik kom.

__

Ik ben begin maart ook gestopt met alcohol drinken, zonder enige afkickverschijnsel. Wonderlijk, net als toen ik stopte als zware roker. Ik blijf nog steeds intens dromen, maar ik krijg steeds sterker het idee dat de wetenschap totaal niet weet hoe onze hersens werken, dus ook niet onze dromen. Ik hou niet van speculeren en heb zelf niet nu een eigen idee, maar ik twijfel nu overal aan en houd alles voor mogelijk waar dromen vandaan komen. Wie of wat produceren die droomwerkelijkheid in mijn brein? Weet jij het? Ik niet.

September 2016 - April 2017

Dromen

__

September 2016

#1 Ik sta alleen in de keuken van ex-vriendin M., met wie ik zo'n zeventien jaar geleden intiem omging. Het is licht en overdag. Naast het aanrecht staat een grote bak met lege drankflessen in een bodem met water. Die flessen moeten in een vuilniszak, bedenk ik, en even ben ik daar mee bezig. Op het aanrecht ligt een afdruiprek en daar liggen een paar dunne courgettes in, nog wat groente en wat kleine ongeschilde krieltjes. Ik denk, Daar kan ik een lekker vegetarisch hapje voor M. en mij mee maken. In de waterbak van het aanrecht zie ik allemaal lege glazen staan die gespoeld moeten worden. Ik word wakker.

De keuken van vriendin M. was achteraf niet haar keuken, maar de keuken van een stel waar ik begin jaren tachtig boven woonde. Maar in een droom is zoiets makkelijk te verwisselen. En sinds ik niet meer rook en blow ben ik ook vegetariŽr geworden.

#2 Ik zie een computerbeeldscherm voor me en ik kan op allerlei linkjes klikken. Leuk denk ik, ik kan met dit soort linkjes zelf een nieuwsbrief gaan maken en versturen. Ik zit plots in een heel klein onbekend zolderkamertje. Het is nacht. Ik doe een raampje open zodat ik vrij kan gaan roken, ik heb trek in een sigaret. Ik zit achter de pc en ben lekker bezig.

#3 Een oudere droom van een paar jaar geleden en die ik toen bij uitzondering per mail heb gedeeld met diegene die er in voorkwam. Internetvriend P. uit Rotterdam die ik naast de mails verder alleen ken van foto's en wat filmpjes, maar nooit heb ontmoet. Vond het daarom wel bijzonder.

Ik sta met P. in de vestibule bij mijn opa en oma in Den Haag, op de Sportlaan. Hij is met de auto gekomen. We zijn daar omdat ik hem mijn familie wil voorstellen. Ik ga met hem de woonkamer binnen. Ik zie P. zelf verder niet, maar ik ben met hem. Ik wijs hem op de trouwfoto's op het dressoir, van de kinderen van mijn opa en oma. Jumpcut. We zitten in zijn auto op weg naar het centrum. We zijn in het Haags Filmhuis aan het Spui. Wat beelden en herkenning. Being there. Ik word wakker.

Nu heb ik heel vaak over het Haags Filmhuis gedroomd, maar alleen met als locatie de Denneweg waar ze eerst zaten, maar nu die ene keer in het pand op het Spui waar ze later naartoe verhuisden. En in de voorkamer van mijn opa en oma stonden ook in het echt de trouwfoto's van mijn ooms en tantes, van mijn vader en moeder. Gek allemaal, maar wat is gek in een droom?

Ik kan me deze droom nog herinneren, niet omdat hij zo bijzonder was, maar omdat ik hem toen heb opgeschreven. Had ik dat niet gedaan, dan was ik hem allang vergeten. Dat maakt me ook wat huiverig om mijn dromen op te gaan schrijven. Ik wil ze niet onthouden, maar juist vergeten.

#4 Ik droom hoogst zelden over bekende mensen of personen die ik niet persoonlijk heb gekend. Maar onlangs dook Kees van Kooten op in een droom. Weet alleen niet meer hoe of wat.

Een enkele keer heb ik gedroomd dat ik plaste en ik nog sliep met een volle blaas. Zo heb ik ook wel over eten gedroomd in de schaarse nachten dat ik te weinig gegeten had en hongerig wakker werd.

#5 Ik zit in een auto met mijn vader, ik zie hem verder niet. We rijden langs de Amstel, het is bewolkt weer. Ik stel voor om ergens naar toe te gaan. Ik zie aan de overkant de Hermitage. Dat is een idee, maar dat kost geld. Nu rijden we aan de overkant de andere kant op. Amsterdam wordt nu ergens buiten in Zuid-Holland, de zon schijnt. We rijden over een drassig weiland. Ineens staan we bij een grote brug, ik vermoed ergens bij Rotterdam. We staan op de brug en het blijkt een loopbrug. De hoge brug is een lange glazen koker, mensen lopen ons tegemoet. Ik loop in de koker, maar het lijkt of de koker beweegt. Ik moet me vasthouden. We zijn aan de andere kant, mijn vader heeft trek in iets. We staan voor een soort van snackbar. Hij bestelt gelijk een patatje. Een arm serveert grote papatten in een smerig soort van olie. Dat wil ik niet. Het is in Rotterdam. Ik zie nu een andere snackbar en zie dat de frieten daar wel ok zijn.

De stemming in de droom was neutraal. Mijn vader is al een aantal jaren geleden overleden. Ik droom zelden over hem. De keren dat ik over hem droomde, ook toen hij nog leefde, waren behoorlijk onaangenaam. Ik heb hem nooit echt gemogen, zwak uitgedrukt. In een verder verleden heb ik wel tegen hem gevochten in wat dromen, om hem wakker te schudden, voor een soort van genoegdoening en uit onmacht. Het waren akelige nachtmerries.

__

De laatste tijd slaap ik acht tot achteneenhalf uur. En ik weet vrij nauwkeurig hoe laat het is als ik wakker word. Dat vermogen was ik in de jaren na mijn knock-out wel kwijtgeraakt. Vroeger had ik ergens geen wekker nodig, want ik werd altijd al even voor de wekker wakker. Een sterke biologische klok, maar een geheel ontregeld slaappatroon. Niet goed slapen is fnuikend en slopend. Mijn slapen is mijn enige heiligheid.

Na mijn militaire dienst heb ik zo'n dertig jaar niet overdag kunnen (bij)slapen, de laatste jaren is me dat wel gelukt na een slechte en korte nachtrust. Maar na een slaapje overdag word ik vaak heel beroerd wakker. Ook wel last van lucide dromen. Dromen beleef ik overdag heel anders. Soms probeer ik me dan in mijn dagslaap uit een droom wakker te trekken, wat ook wel lukt, maar soms ook niet en dan droom ik wel dat ik wakker ben geworden, maar was dat ook nog een droom. Dan word ik daarna naar wakker. En overdag word ik doorgaans loodzwaar en doodmoe wakker. Nee, ik probeer overdag niet te slapen.

#6 Ik sta op een hoek waar de Laan van Nieuw Oost-IndiŽ de Rijksstraatweg kruist in het Haagse Bos. Ik zie een vrachtwagen van de weg het bos induiken. Ik denk aan een ongeluk en wil de politie bellen. Maar misschien is er wel een politiewagen in de buurt. Ik sta op het midden van de laan en kijk richting het Willem Witsenplein. Allemaal auto's en ik zie een politiewagen. Die zou ik zo kunnen aanhouden. Einde droom.

In de droom heb ik niet mijn mobieltje gebruikt, maar daar heb ik in het verleden wel diverse malen over gedroomd. Dan probeerde ik tevergeefs vaak 112 te bellen, maar dat lukte niet, al problemen met het intoetsen. Ook een telefoongesprek voeren met iemand lukte nooit echt. Ik denk niet dat het voor het verhaal mislukte, voor het oproepen van een hulpeloos gevoel, maar dat het voor een droom te moeilijk is om exact cijfers te gebruiken of een goed en helder gesprek te voeren. Bij mij dan tenminste. De dag voor de droom had ik een soortgelijke vrachtwagen bij mij in de straat zien staan.

[ En ik geloof niet in archetypen waarbij bepaalde concrete zaken in ons bewustzijn zouden zijn verankerd, maar als heteroman ben ik er inmiddels wel overtuigd van dat allerlei vrouwelijke kenmerken die ik seksueel aantrekkelijk vind in mijn dna zitten opgeslagen. Zou dat gevolgen hebben voor mijn dromen? ]

#7

Nee, ik ga droom nummer zeven niet meer opschrijven. Ik ben klaar met deze pagina. Het werkt voor mij niet en het houdt me te veel bezig in de ochtend en dat wil ik niet. Dromen wil ik snel vergeten. Weer iets nieuws verzinnen voor mijn schrijfbehoefte.

__

Op de valreep van 2016 nog mogelijk mijn meest aangename droom ooit beleefd op de ochtend van Eerste Kerstdag. Ik ga de droom niet in detail beschrijven, maar ik probeerde mijn grote stille liefde van lang geleden te veroveren met het spelen op een piano en zingen van My funny Valentine voor haar.

PS

Wat dromen kunnen betekenen, vind ik net zoiets als religie. Je kan er alle kanten mee op, maar niets is wetenschappelijk te bewijzen. Dromen gaan voor mij over fantasie en toeval. Twee elementen waar ik in het verleden al over geschreven heb. In de tijd dat ik ook wat fictie schreef en schreef over een realitet die raakte aan de droom. Zo heb ik ook een meta-stuk geschreven over ecruture automatique, een vorm van dromend schrijven bij je bewustzijn, en experimenten om fictie en non-fictie met elkaar te vermengen. Maar vooral het toevallige vond en vind ik interessant aan de droom. En ik heb deze pagina ook niet voor niets gemaakt, net nadat ik mijn lange verhaal De Nieuwe Courant had geschreven. Ik ga het niet toelichten, maar ook dat ging over toeval en dromen, zowel binnen het verhaal zelf als over het meta-schrijven en werken met het toevallige. Was leuk. Maar wat nu?

DirkJan Vos - d.vos35@chello.nl