Tips woord-onderzoek op internet

DirkJan Vos - d.vos35@chello.nl

Amsterdam - Den Haag 1960

April 2015

Al sinds mijn kindertijd ben ik ge´nteresseerd in taal en in woorden en uitdrukkingen. En nu sla ik heel wat jaren over, maar al bijna een jaar of tien doe ik als leek onderzoek naar van alles en nog wat op internet, maar vooral ook naar de betekenis en herkomst van woorden.

Hieronder een aantal punten die je daarbij kunnen helpen en ook nuttig zijn als je over andere onderwerpen onderzoek wilt doen op internet.

Ik zoek op het woord rostuiser.

Allereerst kijk ik in mijn elektronische Van Dale, een goed startpunt voor basisinformatie. Die is ook te vinden op de actuele, betaalde online Van Dale, maar die vind ik te duur. Als je geen Van Dale hebt kun je ook googelen naar diverse actuele woordenverzamelingen op internet.

Als je zoekt, zet je woord of meerdere woorden, dan tussen aanhalingstekens.

"een rostuiser"

Google geeft in het geval bij meerdere woorden de exacte vermeldingen bovenaan.

Dan kijk je naar de hits die vaak naar een wiki of encyclopedie verwijzen.

De volgende opdracht die ik geef is:

rostuiser etymologiebank

www.etymologiebank

Dat is een uitstekende site met heel veel informatie over de herkomst en evolutie van woorden.

Dan kijk ik in het Woordenboek der Nederlandse Taal, het WNT. Daar kun je gemakkelijk een lemma vinden door in Google te toetsen:

rostuiser WNT

Kijk ook voor meer deel-woordenboeken van het WNT op:

gtb.inl.nl - Ge´ntegreerde TaalBank

Dat levert vaak extra informatie op. Een woordenboek met een grote omvang en rijkdom.

Is het een recent woord, kijk dan ook in het ANW, het Algemeen Nederlands Woordenboek. Zeer gedetailleerd. Zoek dan op:

rostuiser ANW

Dat levert dan nu geen resultaat op, maar ook dat kan informatief zijn in je onderzoek.

anw.nl - Algemeen Nederlands Woordenboek

Vervolgens kun je verder gaan kijken op Google naar bepaalde hits, of in combinatie met andere termen. En zet dan door en kijk verder dan de eerste dertig, veertig hits. Er kan daarna nog meer komen. Spring anders een aantal pagina's verder. Geef niet te snel op.

En als je wilt weten hoe vaak een woord, of zinsdeel voorkomt, ga dan niet direct af op de cijfers die Google geeft. Het aantal unieke hits is vaak een stuk lager. Scroll hiervoor steeds per tien pagina's naar het einde van het totaal aantal hits. Dan krijg je een realistischer opgave van het aantal unieke vermeldingen.

Ook kun je nog gaan kijken op buitenlandse woordenboeken voor etymologie en verwantschap, toets dan bijvoorbeeld in:

rostuiser dictionary
rostuiser Deutsche etymologie

En voor sommige moderne woorden, kijk dan ook bij een urban dictionary.

En spring soms op de hak op de tak met zij-onderwerpen. Hou je geest goed open en probeer onderzoek te doen naar diverse richtingen. Associeren, deduceren, speuren.

En als je originele bronnen uit het verleden wilt raadplegen dan kun je kijken in de enorme database van Delpher. Een verzameling met gedigitaliseerde kranten, tijdschriften en boeken. Een fantastische online-bibliotheek, maar de interface vind ik nog wel wat te wensen over laten. Anders dan bij het WNT zit de data van Delpher in een afgesloten database en is niet direct via Google bereikbaar.

www.delpher.nl

Zoek je over een woord of uitdrukking iets van een taaladvies, type dan je vraag in met daarachter taaladvies. Dan kom je gelijk op de pagina's van Onze Taal of die van de Taalunie. Heel gemakkelijk.

onzetaal.nl

Rechtsonder op de Google-pagina vind je een linkje naar de instellingen. Daaronder kun je ook geavanceerd zoeken. Zo kun je zoeken per land of taal. Handig als je bijvoorbeeld pagina's in BelgiŰ wilt analyseren.

www.google.nl

Ook kun je in geval gebruik maken van de vertaalfunctie van Google. Soms heel handig.

En niet te vergeten Wikipedia. Ze mogen zeggen wat ze willen, maar het is een belangrijke bron met antwoorden op veel gevraagde vragen over feiten, namen, data en achtergronden.

nl.wikipedia.org - Nederlandse Wikipedia

__

Al met al wat punten zo bij elkaar. Taalhistorici als Nicoline van der Sijs en Ewoud Sanders hebben er veel meer over geschreven en zijn experts op al deze gebieden, maar ook als amateur kom je een heel eind en het is ook nog eens bijzonder leuk om te doen.

Misschien dat iemand of een instituut nog eens wat preciezer en uitgebreider een korte handleiding schrijft en online zet. Ik denk dat daar wel belangstelling voor is. Deze pagina is een aanmoediging en uitnodiging.

___

[ Een rostuiser is een paardenhandelaar. Ros is paard en tuiser komt van het Duitse tauschen, ruilen. En zo is er meer over te vinden. ]

DirkJan Vos - d.vos35@chello.nl