IJ

DirkJan Vos - d.vos35@chello.nl

Amsterdam - Den Haag 1960

Wijzig de regels en maak mij opiniepijler - Maurice de Hond - 3 november 2016 - volkskrant.nl

__

I. Naar een nieuwe spellingsherziening

In de Volkskrant pleitte Maurice de Hond begin november om bij de spelling 'ei' te vervangen door de 'ij' en 'ou' door 'au'. Dat zou het onderwijs eenvoudiger maken. Ik ben het daar mee eens en ik denk dat er nog veel meer vereenvoudigd kan worden in de spelling. Zoals bijvoorbeeld de c vervangen door een s als je hem als een s uitspreekt, of door een k als je een k hoort. Schaf het kofschip af en zet achter ieder voltooid deelwoord dat nu op een d of een t eindigt altijd een t, simpel. Geen w meer schrijven bij jouw en wordt alles jou. Ook de hele tussen-n kan bijvoorbeeld weg, geen uitzonderingen meer, maar 'boerekool' en 'ledestop', die n spreekt toch niemand uit. En zo zijn er nog veel meer voorbeelden te noemen.

Maar dan moet de Nederlandse Taalunie, die over de spelling gaat, wel willen en die willen niet. Net zo min als de geschreven media en uitgevers zitten die niet te wachten op een spellingshervorming en willen ze juist rust aan het spellingsfront. Het geeft veel onnodige gekrakeel en het kost een hoop geld. Voor aanpassingen op papier, het omspellen en herdrukken oude uitgaven, klopt dat wel, maar voor het grote aanbod van digitale teksten is het tegenwoordig eenvoudig om met ťťn druk op de knop een tekst om te zetten naar een nieuwe of oude spelling.

Het belangrijkste is dat met een nieuwe spellingsvereenvoudiging met name kinderen en studenten minder spelfouten gaan maken, het is een kwestie van wennen en na twintig, dertig jaar weten we allemaal niet beter. Maar het zijn ook de taalgebruikers van nu die niets willen veranderen, daar zijn ze te behoudend voor en beroepen zij zich op traditie en het letterkundige verleden dat dan niet meer te lezen zou zijn. Onterecht en die discussie zou ik ook nog wel eens aan willen gaan.

Taalkundigen laten zich zelden uit over spelling omdat het niets met het fundament van taal te maken heeft, spelling is maar een arbitraire afspraak die zich nooit wetenschappelijk laat verantwoorden. Sommige taalkundigen vinden dan ook dat iedereen maar een beetje raak mag spellen, of geven een keuze, zoals het Genootschap Onze Taal dat doet, bijvoorbeeld bij het vrijlaten van de tussen-n. Alleen in het onderwijs en bij de overheid is de officiŽle, groene spelling verplicht.

Toch vind ik het juist van belang dat er voor iedereen een uniforme standaardspelling is en er geen alternatieve spellingen komen die alleen gebruikt gaan worden door met name hoger-opgeleiden. Gewone mensen willen ook nu niet kiezen tussen 'kerkeraad' of 'kerkenraad', maar willen dan weten dat het officieel 'kerkenraad' is met een n. Punt uit. Dat is het meest democratisch. En vrij spellen lijkt progressief, maar wordt, net als fout spellen, sociaal en maatschappelijk afgekeurd. En hoe mensen woorden uitspreken is moeilijk af te spreken en hoeft ook niet, maar hoe we standaard woorden spellen is wel wenselijk en goed haalbaar voor iedereen.

Een hoeksteen van de spelling is dat het onder meer de etymologie, de herkomst van (buitenlandse) woorden veelal in tact laat, daardoor schrijven we chic en niet sjiek. Dat zou als eerste moeten worden losgelaten voor een verregaande vereenvoudiging en betere transparantie. En dat ook in weerwil van de vele spellingscheckers die tegenwoordig overal zijn ingebouwd. Je hoeft al die moeilijke woorden niet meer te kennen, en ook niet op te zoeken. Maar laten we de spelling toch simpeler en fonetischer maken en het onthouden van woordbeelden vereenvoudigen.

De Nederlandse Taalunie stelt eens in de vijf jaar de spelling vast, straks weer in 2020 en daarna in 2025. Ik vind het nu een prima moment om een toekomstige hervorming van de spelling weer ter discussie te stellen. En schaf dan gelijk ook de dt af.

'Laat de spelling over aan de vrije markt' - Interview met Marc van Oostendorp - 17 november 2016 - volkskrant.nl

__

II. Weg met de dt! Voor een standaardspelling

In een interview in de Volkskrant veegt taalkundige Marc van Oostendorp in een paar woorden de vloer aan met het spellingsvoorstel van Maurice de Hond. Het vervangen van de 'ei' door de 'ij' is futiel en onzinnig en kinderen kunnen best makkelijk leren spellen. Ik weet dat Van Oostendorp meer argumenten heeft, maar hij vergeet dat De Hond slechts een voorbeeld gaf als begin voor een verdere vereenvoudiging van de spelling. Wat te denken van de vermaledijde tussen-n die helemaal afgeschaft zou kunnen worden, omdat niemand hem uitspreekt, het kofschip laten zinken en alle voltooid deelwoorden die nu een d op het eind hebben altijd een t krijgen. Schaf alle dt-regels af. Ga moeilijke en buitenlandse woorden meer fonetisch spellen, enzovoorts. Allemaal aanpassingen die de standaardspelling en het onderwijs aanzienlijk zullen vereenvoudigen.

Maar Van Oostendorp pleit voor iets heel anders. Hij is tegen een standaardspelling en wil de spelling vrijlaten. Iedereen mag een beetje gaan spellen zoals hij wil. Ik ben daar faliekant op tegen en ben juist voor een uniforme standaardspelling. Als je de spelling vrij laat, dan ontstaat er een spellingsvariatie waar niemand in Nederland op zit te wachten, mensen ergeren zich al groen en geel aan kleine spelfouten van bijvoorbeeld kranten. Ook zie je op bijvoorbeeld Twitter dat de meeste mensen juist foutloos willen spellen, bij een foutje wordt een tweet opnieuw gemaakt. Je leest ook vrijwel alleen nog maar pannenkoek en niet meer het tot een paar jaar geleden populaire, alternatieve pannekoek. De witte spelling zal niet voor niets in naam zijn afgeschaft, het was kennelijk geen succes. En foutloos spellen kan ook veel makkelijker vanwege de ingebouwde spellingscheckers. Mensen omarmen juist de norm, dat blijkt ook uit hoeveel mensen fel tegen de veranderingen van Maurice de Hond zijn.

Maar bovenal vind ik een uniforme spelling het meest democratisch. Als je de spelling vrijlaat, dan krijg je allerlei alternatieve spellingen voor diverse groepen, bijvoorbeeld een groep van hoger-opgeleiden die dan de spelling van de NRC gaat overnemen. En de gewone burger mag het dan verder uitzoeken en zit met de gebakken peren als hij niet conform een bepaalde spellingsvariatie schrijft. Een heilloze weg.

Het Genootschap Onze Taal is ook een voorstander van meer vrijheid in de spelling, zoals het vrijlaten van de tussen-n. Maar de gewone burger wil helemaal niet kiezen tussen 'kerkeraad' of 'kerkenraad', die wil gewoon weten dat 'kerkenraad' nu de juiste spelling is. Alternatieve spellingen zijn voor taalkenners en hoger-opgeleiden.

Mensen die straks sterk van de norm gaan afwijken met spellen, omdat ze maar wat doen, worden daar straks sociaal en maatschappelijk hard op afgerekend. Dat gebeurt nu ook al in hoge mate. Ik pleit er dan ook juist voor om de standaardspelling die voor het onderwijs en de overheid verplicht is, juist ook daarbuiten algemeen over te nemen, ook door de media. Dat is het meest democratisch en egalitair, maar dan wel een spelling in een sterk vereenvoudigde vorm die makkelijker is om te leren en te onthouden. Weg met die dt!

DirkJan Vos

DirkJan Vos - d.vos35@chello.nl

November 2016

En ik weet het, ik ben me er goed van bewust, het is helaas niet realistisch dat mijn spellingsvoorstel wordt overgenomen. De spelling zal de komende decennia nauwelijks veranderen. En ik spel volgens de officiŽle spelling, ik ga daar niet op eigen houtje van afwijken.

[ Mijn zoon van in de twintig ergert zich als hij ergens pannekoek leest, dat moet pannenkoek zijn zoals hij dat heeft geleerd. Spellen blijft ergens altijd relatief. Tegen mijn dochter op de middebare school zeg ik, Spelling is niet belangrijk, maar om verder te komen, moet je het helaas zo goed mogelijk zien te beheersen. Gebruik alle hulpmiddelen en doe je best! Spelling moet ook niet zwaar meewegen in cijfers en examens op school. ]

Nog een eigen pagina over spelling.

Apologie voor de pannenkoek - De Jongenskamer

En spelling is ook leuk.

Ik word nooit boos of emotioneel over spellingsdiscussies, maar een maal schoot ik uit mijn slof toen bij mijn dochter op de lagere school bij een spellingstoets haar spelling van 'giraffe' fout werd gerekend. Kan er nu om lachen. Lach ook om al die rare regels en uitzonderingen. En is spelling nu een wetenschap? Ik vind dat iedereen er een mening over mag hebben. En voor mijn eigen gevoel ligt het dicht bij elkaar: een sterk vereenvoudigde standaardspelling, of dan maar een vrije spelling ...

__

Een spellingsnieuwtje.

Je schrijft officieel 'bij dezen', met een n. Maar de meeste mensen weten dat niet en schrijven het zonder n, 'bij deze', logisch wel, maar dat is dus fout. Of beter gezegd, dat was tot voor kort fout, want de Taalunie keurt nu beide spellingen goed. Wordt deze speling in spelling een trend?

Maar dan zou ik toch willen dat op termijn alleen 'bij deze' goed is en dat 'bij dezen' wordt afgekeurd. Anders krijg je toch dat mensen denken dat 'bij dezen' niet correct is en dat je niet kan spellen. Nee, ik ben tegen dit soort keuzevrijheden en alternatieve spellingen en ben voor een uniforme standaardspelling die voor iedereen hetzelfde is.

[ En volgen dan ook de andere naamvalsuitgangen, wordt het dan ook, in grote getale, van goede huize en te alle tijde? Afwachten. ]

__

31 december 2016

Nog een nieuwtje, Hans Bennis, net gepensioneerd directeur van het Meertensinstituut, wordt de nieuwe secretaris, directeur van de Nederlandse Taalunie, die gaan over de spelling. Goed zo'n nieuwe bezem en hij is een spellingsliberaal en tegen de huidige tussen-n. Toch wil hij voorshands niet veel veranderen en alles met rust laten. Tja.

Maar voor mij is het mooi geweest, in het nieuwe jaar en in de jaren daarna ga ik het niet meer over spelling hebben. Ik ben er helemaal klaar mee en ze zoeken het verder maar uit. Basta.

DirkJan Vos - d.vos35@chello.nl