Bijdragen zijn welkom, al dan niet onder pseudoniem. Inzendingen kun je sturen naar:

DirkJan Vos - d.vos35@chello.nl

Twitter

April 2014

Taalaria

In het land van de professionele talarissen gaat het al jaren over taalevolutie en taalvariatie. De ontwikkelingen door de tijd beschrijven en de verschillen benoemen die er in de actualiteit bestaan.

Maar wat mij als amateur-taal-observator opvalt, is hoe de Nederlandse taal juist steeds meer is gestandaardiseerd. De variatie wordt kleiner en in de evolutie lijkt onze taal zich al goed aangepast door onderwijs en alle communicatiemiddelen.

Taal verandert nog, maar in de marge met wat hippe sociolecten en wat buitenlandse invloeden (verengelsing en het allochtoonse de meisje). En het woordgeslacht is vrijwel verdwenen. Maar in weerwil van deze constateringen is de Nederlandse taal in mijn ogen en oren al een aantal decennia stabiel. Behalve dan in Vlaanderen, maar dat is een ander land, met een andere taalvariant dan de standaardtaal in Nederland.

Wat zijn nu nog de issues? Het zijn er maar een paar. De top drie wordt gevormd door hun/hen/zij hebben, groter dan/als en een aantal mensen die/dat. Dan heb je het wel gehad. En ik ken ze al veertig jaar.

Over de volle breedte van de Nederlandse media wordt met één pen, één taal geschreven, een vrijwel volledige consensus en standaardisatie.

Spellingsevolutie is een proces van versimpeling, fonetisering, maar nog steeds ook van verbijzondering en standaardisering. Daarom heb ik me bij de standaardspelling van de Taalunie aangesloten. Wie volgt.

Het bestuderen van taalvariatie is nuttig, maar ik vind dat het te veel nadruk krijgt. Onder het mom van taalvariatie wordt alles door de objectieve taalwetenschap toegestaan, of onthoudt het zich van een oordeeel. Ik ben voor de subjectiviteit van een taalbeschouwing die een verdere standaardisering bevordert.

En dan is deze pagina met talaria nu wel klaar en af. Het zou mooi zijn als clubs als Onze Taal of de Taakunie een algemene website of forum openen waar taalliefhebbers zelf onderwerpen kunnen aandragen en reageren. Niet alleen over taalkwesties en observaties, maar ook voor puntdichten en andere creatieve taaluitingen. Hoe dan ook, het was me een genoegen.

DJ

En met dank aan PietG.

Gewoon ergens een (gemodereerd) open forum waar taalliefhebbers kunnen keuvelen over taal.

[ Leef met sprezzatura: heel goed oefenen en dan net doen alsof je het uit je mouw schudt. Don't mention the war (Basil Fawlty). Kwantiteit is ook een kwaliteit (Hegel/Mulisch). En dat ik ongelukkig ben is niet zo erg, maar als ik het maar niet tegen mijn moeder hoef te zeggen (Hans Teeuwen?). Mark Rutte vroeg aan Janine Hennis, Weet jij ook waar mijn pen is? Zeg geen spa-gettie, maar spa-ghehtie en schrijf niet bolognaisesaus, maar bolognesesaus. Scrabble-washandjes met vier maal woordwaarde: onlinekeurmerkenwijzer, Noordzeekanaalgebied, aardgaswinningsveld. Tedje van Es: Ik heb trek in een schaap ... ]

Ik proost op Reib Letsma!

Ei ei

Paasei-land

Kuikentje - De Vieze man - Koot en Bie - YouTube

Fried egg - Bette Midler - Live at Cleveland 1976 - Vimeo

Een ei is geen ei
Twee ei is een half ei
Drie ei is een paasei

DJ

O o De Haag

Nu woon ik er niet meer, maar ik ben geboren en getogen in Den Haag. En hoe noem je een inwoner van de Hofstad, een Hagenaar of een Hagenees? Daar is nogal eens discussie over, vooral binnen de stad zelf.

Een Hagnenaar is de officiële benaming voor de inwoners van voorheen 's-Gravenhage, maar velen dragen juist de geuzennaam Hagenees uit. Hagenezen zijn de echte Hagenaars.

Het komt door de scheiding van de stad waar het dure en sjieke gedeelte is gebouwd op het zand en de lagere buurten op het veen. De scheding tussen het Benoordenhout en het Bezuidenhout. Ik heb in beide buurten gewoond.

Den Haag de stad van kouwe kak en van primitieve platheid. Deze tegenstelling is in ieder geval een goede voedingsbodem geweest voor humor.

Ik heb altijd in het midden gestaan of ik nu een Hagenaar of een Hagenees was. Ik kon niet kiezen, maar er is een oplossing voor al die twijfelaars: De Hagenarees.

DJ

Frietje piccalilly

Bij een berichtje op omroepbrabant.nl over een frietkraam in Breda las ik in een reactie onderstaande zin:

Als ik weer eens lanngskom dan zal ik zeker een puntzak friet met mayo arresteren.

Een zak friet arresteren. Dat was lang geleden dat ik deze betekenis van arresteren las of heb gehoord. Dat zei ik vroeger ook, een halve kip arresteren, of iets anders dat bijzonder was, meestal iets met lekker eten.

Deze betekenis staat niet in de Van Dale en kan ik ook nergens anders vinden op internet. Later is deze betekenis denk ik vervangen door scoren, ergens een cappuccinootje scoren bijvoorbeeld. Ik weet niet of dat woord nu nog populair is.

Een zak friet arresteren en dan met een ouderwetse lik piccallily; taal opent deuren naar het verleden.

DJ

Why?

De verengelsing van de Nederlandse taal lijkt onstuitbaar, je ertegen verzetten heeft weinig zin. Het is een taalrealiteit waar ik toch steeds meer vraagtekens bij begin te zetten.

Vandaag hoorde ik weer tot twee maal toe een presentator spreken over As we speak en waarvan ik dan denk, zeg gewoon op dit moment. En dan heb ik het nog niet over de vele Engelse benamingen die overal opduiken. Zo is ook het paasspektakel The Passion aanstaande. Waarom die Engelse titel?

De grootste verbazing -een ergernis is het nog net niet- beleefde ik zojuist toen ik een webpagina van post.nl bekeek. Via hun online-kaartenservice kun je paaskaarten versturen. Een wervend tekstje sloot af met: Kaartenwereld wenst iedereen een Happy Easter!

En toen brak toch wel weer even mijn wooden shoe.

DJ

Ut

In de tweede klas lagere school eind jaren zestig leerde ik dat je wel het moest schrijven, maar dat je het vaak uitsprak als ut, en later ook wel schreef als 't. We noemden haar juffrouw Ut.

DJ

Koepelgevangenis in Breda sluit deuren

De koepelgevangenis in Breda sluit zijn deuren. Wel, dat zou dan ook hoog tijd worden.

In Met het oog op morgen praat een deskundige over de sluiting. Hij is directeur van het Nationale gevangenismuseum. Een expert op dit onderwerp, want hij heet Peter Sluiter.

Bron: Met het oog op morgen - nos.nl

DJ

Keniaanse Kip-namen

De Keniaanse loper Kipchoge won de marathon van Rotterdam en op dezelfde dag won de wereldrecordhouder Kipsang de marathon van Londen. En er zijn meer Keniaanse atleten waarvan de naam met Kip begint. In een kort artikeltje op nos.nl wordt uitgelegd hoe dat zit.

Waarom heten ze allemaal Kip? - nos.nl

DJ

Conference Bette Midler over Nederland 1978

In de jaren zeventig was ik als tiener een fan van Bette Midler. Een fantastische zangstem, goede songs en een geweldige stand-up-comédienne.

Nu wist ik dat ze in 1978 een optreden zou geven in het Congresgebouw in Den Haag. Het is voor tv opgenomen door de VARA. Maar Bette Midler verbood echter de uitzending en nooit heb ik er iets van kunnen zien.

Tot daarnet en ik op YouTube zocht of daar al iets van was losgekomen. En dat was het geval. De uploader heeft een montage gemaakt van tien minuten en de conferences gaan over de Nederlandse politiek, het kongingshuis en ook Den Haag. Verrassend geestig en bijzonder materiaal. Ik geef het mee voor de liefhebbers van Bette Midler en cabaret.

Bette Midler in Holland 1978 - YouTube

En let op de uitbundige reacties van de zaal, 1978.

DJ

Zelfkritiek

Zo af en toe lees ik reacties bij wat nieuwssites. Mogelijk doe ik dat om me te ergeren aan ergerlijke meningen van ergerlijke lieden. De laatste tijd lees ik veel over mensen die koekoek zijn of die huilie-huilie doen. Ook aan die nieuwe uitdrukkingen stoor ik me bovenmatig, maar toch blijf ik ze lezen. En wie is er dan eigenlijk koekoek en doet nu huilie-huilie?

DJ

Roept u maar!

Het kwam door een blog op Neder-L. Het ging ook over de Haagse sneldichter Willy Alfredo. Wat oudere mensen kennen de man nog wel die ter plekke gedichten maakte op trefwoorden die uit de zaal werden geroepen. Getoonzet op een simpele piano-melodie. Roept u maar!

Hier een beknopte biografie:

Willy Alfredo - Wikipedia

Eind jaren zestig is er een parodie gemaakt op de sneldichter door Frans Halsema, die toen cabaret maakte met Adèle Bloemendaal en Gerard Cox. Van de persiflage is wat te horen op YouTube. Ik ken het heel goed uit mijn kindertijd, heel veel gedraaid op de pick-up.

Soundbyte Roept u maar! - Frans Halsema - YouTube

En toen werd de vraag op de blog gesteld, Zijn er ook opnames van Willy Alfredo te vinden? Ik heb gereageerd:

<< Even gezocht in de krochten van het internet, en Willy Alfredo heeft in 1967 een lp gemaakt onder de titel Sneldichten met Willy Alfredo. Ik heb een gedeelte van zes minuten gevonden en kunnen uploaden naar de volgende pagina. Het speelt direct af. Op de piano Tonny Eyk.

http://picosong.com/eDBX/

Het geluid is prima, maar Willy Alfredo is niet overal even goed te verstaan.

Ik ben ook gaan zoeken omdat ik eind jaren zestig in Den Haag een keer bij de buren van Willy Alfredo op bezoek was. Hoe of wat weet ik niet meer, maar ik heb toen de man kort begroet in de deuropening van zijn portiekwoning. Misschien hebben we wel aangebeld. >>

Roept u maar!

DJ

Daar klopt geen hout van

encyclo.nl - houtgreep

DJ

Courante kop

Broodjeszaak bakt verder zonder yogamat-ingrediënt

Een kop van ad.nl die ik lees op Google Nieuws. Ik lees vluchtig de eerste zin onder het kopje en klik de link verder niet aan:

Sandwichketen Subway belooft dat het een omstreden chemisch component verwijdert uit de broodjes.

Die dingen gebeuren en ik veronderstel dat yogomat een bekende fantasie- of merknaam is voor het chemische product, zoals prozac, viagra of ook Yogho Yogho; yogamat. Ik sla het verder over.

Een paar uur later kom ik er weer een bericht over tegen en nu lees ik wel waar het precies om gaat. Ai, het gaat om een omstreden broodverbeteraar die ook gebruikt wordt bij de fabricage van rubberen yogamatten ... Het is een overname van het Engelse yoga mat.

Artikel ad.nl

DJ

Maak de limerick af en kleur de plaatjes

Eind jaren zeventig heb ik op een cassettebandje een tv-programma van Neerlands Hoop opgenomen. Daardoor herinner ik me nog goed dat Freek de Jonge tot twee maal de aanzet gaf voor een limerick en stopte na de eerste twee regels:

Er was eens een maagd in de Maasstrook
wier schaamstreek nogal naar de kaas rook
...

Een biljartkampioen in Winschoten
die had een paar geweldige stoten
...

Wellicht dat iemand ze nog snedig weet af te maken?

Eigen voorbeeldje:

Een biljartkampioen in Winschoten
die had een paar geweldige stoten
De ene was blond
de andere rond
En zijn ballen gingen geheel naar de kloten

DJ

Kwoot

<< Het Nederlands valt mee wat de spelling betreft. In het begin was het een beetje lastig om de c’s en k’s uit elkaar te houden, maar dat kwam mede doordat ik ook veel oudere boeken las, ook uit de periode toen men woorden zoals contact en conditie met een k schreef. Maar ik ben vanaf het begin van de pannenkoeken geweest, met n. Pannekoeken zonder n heb ik gewoon niet meegemaakt. >>

Uitspraak van de Amerikaanse taalkundige en polyglot Leston Buell (50) die sinds 2005 in Nederland woont en werkt.

De taalpassie van Milfje - Interview met Leston Buell

Vlaflip

Goede ideeën kennen vaak vele vaders, moeders en ook huisvrouwen. Wie op de Wikipedia kijkt naar wie de vlaflip heeft bedacht zal de stellige indruk krijgen dat het in 1963 is bedacht door mevrouw Reuvers-Ulijn uit Oss, waarvan de echtgenoot bij zuivelfabriek Campina werkte. Het is gelijk de eerste hit in Google als je vlaflip intikt. Maar als je wat verder gaat zoeken, dan komt er toch een ander en geloofwaardiger verhaal naar boven.

Bij een brede reclame-vergadering in 1963 van de melksector in Den Haag vertelt zuivelfabrikant Harry van Grieken dat hij bij beurzen huisvrouwen een toetje geeft met limonadesiroop, yoghurt en vanille-vla. De dan 25-jarige reclameman Paul Mertz verzint daarop in een flits het woord vlaflip. De rest is geschiedenis.

Er zal mogelijk altijd onenigheid blijven over wie het recept heeft bedacht, maar wie de naam gaf en daardoor ook populair maakte staat toch wel vast, maar nog niet voor Wikipedia.

Wikipedia - vlaflip

Website Paul Mertz - vlaflip

DJ

Slogan

Fietsfabrikant Giant is nu met een radioreclame te horen over hun elektrische fiets met middenmotor. Ik zou zeggen:

Giant's middenmotor is geen middenmoter

DJ

Vier maal woordwaarde Scrabble 3

Talaria zoekt continu naar woorden die in het wild zijn aangetroffen, of op Google zijn te vinden met minimaal vier zelfstandige elementen in een woord.

Ik kende de pagina wel, maar kwam hem weer tegen. Op de website van het Genootschap Onze Taal staat een uitleg over samengestelde woorden, en de vuistregel is dat we zoveel mogelijk aan elkaar schrijven. Onderaan het advies staat een alfabetische lijst met zoals zij het noemen, een meerledigesamenstellingenverzameling, wat natuurlijk ook een lange samenstelling is met een knipoog. Maar vrijwel alle lange woorden bestaan uit drie samenstellingen. Daar is Talaria niet naar op zoek. Ik heb er de woorden uitgepikt die uit vier of meer elementen bestaan:

drogewittewijnliefhebber
eerstetrimestercombinatietest
finaalextractstabiliteitsonderzoek
grotematenkinderkleding
helderekippensoeprecept
hoogrendementsschroefcentrifugaalpomp
kleinematenherenschoenen
lagetonenperceptieverlies
vrijesectorhuurappartement
vroegefasegeneesmiddelenonderzoek
zilverenolympischemedaillewinnares

Mooi lijstje.

Onze Taal - Lange samenstellingen

Maar wie zelf een vier- of een nog meerlediger woord tegenkomt -zelf verzinnen mag niet- die kan insturen naar DirkJan Vos - d.vos35@chello.nl

DJ

What's in a name?

Freud heeft ooit een boek geschreven over de invloed van voor- en achternamen op mensen. Jung had het gelezen en complimenteerde de schrijver. Maar had hij wel voldoende rekening gehouden met de privacy van zijn voorbeelden? Zeker, zei Freud, ik heb alle namen veranderd.

DJ

Woordpost bestaat 5 jaar

<< Woordpost is een gratis elektronische uitgave van het Genootschap Onze Taal. Abonnees ontvangen tweemaal per week een e-mail waarin een moeilijk of ongebruikelijk woord in een actuele context wordt verklaard. >>

De Woordpost bestaat nu vijf jaar en ik ben al die tijd al abonnee en ik mag af en toe graag een woord insturen en dat soms wordt overgenomen. Betekenis en etymologie van woorden blijven mij boeien. Klik op onderstaande link om eens in het archief te kijken of om je aan te melden.

woordpost.nl

DJ

Kapsnaam

Zo'n dertig jaar geleden ben ik mijn naam aan elkaar gaan schrijven en met twee kapitalen, DirkJan. Dat vond ik toen wel hip. Iemand die ik ken en Gert Jan heet heeft dat toen overgenomen en schrijft ook nu nog steeds GertJan. Maar sinds een jaar of tien zie je dit veel vaker voorkomen in allerlei namen. De bekendste is YouTube, maar er zijn er veel meer, zoals AsiaAir, GroenLinks, Het Grote InterviewGala en de ArenA.

Zou hier niet een naam voor kunnen worden bedacht? Ik heb zitten denken en kwam op een kapsnaam. Kap staat voor kapitaal en voor het Engelse afgekorte cap. En met een s, een kapnaam vind ik minder klinken. Maar probeer zo'n woord maar bekend te maken.

DJ

Eet smakelijk

In Rotterdam is een initiatief genomen om in de stad zwammen en paddenstoelen op onder meer koffiedik te kweken. Nu vind ik dit al niet een bijzonder smakelijk idee, maar ze noemen zich ook nog eens RotterZwam. Ik pas. De crowdfunding lijkt wel een groot succes te worden, maar doe mij maar een kas-champignonnetje.

En in het Gooi is een natuurgebied dat de Tafelberg heet. En als je daar dan een restaurant begint, dan noem je dat ...? Inderdaad, Tafelberg.

RotterZwam

Eet- en drinkgelegenheid Tafelberg

DJ

KwisVraag: W.F. Hermans

Hoeveel voornamen kun je aaneengesloten vinden in de voor- en achternaam van:

WILLEM FREDERIK HERMANS

Kijk goed en denk even na, voordat je hieronder gelijk de oplossing leest.

DJ

Antwoord KwisVraag W.F. Hermans

Ik heb er 17 geteld en gevonden, met hulp van de voornamen-databank van het Meertens Instituut. Maar dan nog.

Oplossing:

WILLEM FREDERIK HERMANS

Willem
Wil
Will
Frederik
Fred
Fre
Ed
Erik
Rik
Herm
Herma
Herman
Erma
Man
Mans
An
Ans

DJ

En (ver)korte namen binnen langere voornamen zullen vast wel samenhangen. Zoals in Marianne; Mari, Maria, Marian, Rian, Ria, Rianne, An en Anne ...

Onliner

<< We willen geen carrousel van een rondreizend pedofielencircus in Nederland. >>

Bernt Schneiders voorzitter van het Genootschap van Burgemeesters

Bron Een Vandaag - nos.nl

DJ

Vooral gerookt erg lekker

diagnostiekvooru.nl

GR + DJ

Courante kop

AirAsia: wij raken onze vliegtuigen niet kwijt

Niet aan de straatstenen?

Bron: link parool.nl

DJ

Over schapen en geiten

Een berichtje in het nieuws over een kruising tussen een schaap en een geit in Ierland. Ik wist niet dat deze dieren genetisch zo dicht bij elkaar staan, maar het komt voor. In de berichten is sprake van een geep, een samentrekking van goat en sheep, maar geen Nederlands woord. Maar volgens Wikipedia is dat er wel, of beter gezegd, zijn die er wel; de gaap en de scheit.

Een gaap is een kruising tussen een vrouwtjesschaap (ooi) en een mannetjesgeit (bok) en een scheit een kruising tussen een geitenvrouwtje en een ram. Van Dale kent deze woorden niet en misschien zijn ze te incourant, net als de kruisingen zelf.

Bij het zoeken naar scheit in de Van Dale kwam ik wel het woord scheitrechter tegen, een soort trechter voor gescheiden vloeistoffen. Een aardig bommelig woord.

DJ

Nomen est natuurlijk

DJ

Spookwoorden

In oudere woordenboeken zijn wel woorden aangetroffen die niet echt bestaan en door een fout in de woordenlijst zijn terechtgekomen, dat zijn spookwoorden. Een bekend spookwoord dat in meerdere woordenboeken heeft gestaan was zeeproos, wat een verschrijving was van zeeroos.

Maar er zijn ook spookwoorden die bewust door de uitgever zijn toegevoegd om later eventueel te achterhalen of hun woordenlijst niet illegaal is overgenomen.

Zo stond in de voorlaatste editie van de Van Dale het niet bestaande woord honduree, met als betekenis het velletje, of cellofaan waarmee plakjes kaas en vleeswaren worden gescheiden. Ik heb geen idee of er in de huidige versie van Van Dale nog zo'n woord is opgenomen.

Diverse bronnen op internet.

DJ

Synotieten

<< Parageinen, pleziekwoorden of synonieten zijn bestaande woorden (bij voorkeur te vinden in een woordenboek) waarvan één letter is verwijderd, toegevoegd of vervangen, en voorzien van een nieuwe definitie. >>

Anouk is in verwachting van haar vijfde kindje. Ze is nu een zwangeres.

Van Dalen woordenboek met synonieten

DJ

Doodgemoedereerd

Vandaag las ik ergens doodgemoedereerd. Ik ken het en vind het een mooi woord dat kalm betekent, of beter doodkalm: De man liep doodgemoedereerd de ijskoude zee in.

Een bloemrijk woord dat je niet vaak meer tegenkomt. Voor de aardigheid even gezocht naar de herkomst en dat pakte anders uit dan ik had gedacht.

Ik verwachtte een Nederlandse herkomst, maar ook het bestaande gemoedereerd is een verbastering van het laat-19e-eeuwse woord gemodereerd, en dat komt weer van het Franse modérer, dat matigen betekent. De wat later toegevoegde e wekt de onterechte indruk dat het hier om een betekenis met gemoed gaat, maar dat is dus niet het geval. Eigenlijk zou het dan doodgemodereerd zijn, een hoogst actueel woord.

etymologiebank.nl - gemoedereerd

DJ

Neukenbootje

De populaire Franstalige zanger/rapper uit Brussel, Stromae heeft een concert gegeven in Nederland. Je spreekt zijn naam uit als Stromai en hij wordt wel de moderne Brel genoemd. Misschien wat te veel eer, maar ik vind het wel puike, eigentijdse muziek.

Maar waar zou die naam vandaan komen? Geen idee, er zijn wel meer vreemde voor- achter- en artiestennamen. Ik sta daar verder niet bij stil.

Maar over de herkomst kwam ik bij toeval achter bij het lezen van het lemma verlan op Wikipedia. En verlan is een populaire taalgrap in het Frans waarbij lettergrepen van woorden worden verwisseld. Zo wordt cité (stad), téci en ook het woord verlan zelf is een omkering van l'envers, wat weer omgekeerd betekent. We kennen het verschijnsel hier als spoonerisme.

En dan kunt u nu zelf bedenken waar Stromae zijn naam aan heeft ontleend.

Formidable - Stromae - YouTube

DJ

Vier maal woordwaarde Scrabble 2

Talaria zoekt continu naar woorden die in het wild zijn aangetroffen, of op Google zijn te vinden met minimaal vier zelfstandige elementen in een woord. Weer vier nieuwe en met een inzending.

eikenprocessierupsenplaag
baarmoederhalskankerprik
rioolwaterzuiveringsinstallatie (PietG.)
bachelorwerkstukschrijfsters

Inzendingen kun je sturen naar DirkJan Vos - d.vos35@chello.nl

DJ

Homonieme zin

Het was noodweer.

DJ

Maart 2014

Kwoot

<< In zijn persverklaring was Sven Kramer af en toe wat geëmotioneerd. Hij heeft besloten met zijn coach Gerard Kemkers te breken. Hij is daarbij zeker niet over één nacht ijs gegaan. Het was een moeilijk besluit. >>

rtlnieuws.nl

DJ

Onliner

Een van de bekendste, en ik vind ook mooiste zin in de Nederlandse literatuur is wel de openingszin van De uitvreter van Nescio.

Behalve de man, die de Sarphatistraat de mooiste plek van Europa vond, heb ik nooit een wonderlijker kerel gekend dan de uitvreter.

En met een wonderlijker kerel bedoelde Nescio de schrijver Frederik van Eeden, bekend van De kleine Johannes.

DJ

Poetin aan de hemelpoort

Petrus tegen petrus:

Ha die Vla, spreek jij jezelf maar moed in
God eist fatsoen, en daar ben jij niet goed in
Jij bent een intrigant, een ras-raspoetin
Volgende deur graag. Híer krijg jij geen voet in …

Piet Punt

Courante kop

<< Dokkum. – Zwangeren en partners zijn op maandag 24 maart van harte welkom in ziekenhuis De Sionsberg in Dokkum. >>

PietG.

Verslag Nucleaire Top

Nog immer stralend en verrukt
Sprak Mark: de top was een succes
En voor een lid van zo’n congres
Is dat kernachtig uitgedrukt

Piet Punt

On that bicycle

De meningen over het Engels van minister-president Mark Rutte lopen uiteen. Ik vind zijn uitspraak wel een Haags accent hebben, maar spreekt hij daadwerkelijk steenkolenengels? Hoezo steenkolen, en waar komt dat vandaan?

<< De term gaat terug op de hybride taal die rond 1900 door Nederlandse havenarbeiders werd gebruikt om te communiceren met de bemanning van steenkolenboten uit Groot-Brittannië. >>

Bron Wikipedia - Steenkolenengels

DJ

Even serieus

Betekenisverschil zit in een klein taalhoekje. Je hoort wel eens zeggen: één komma kan een hele zin veranderen. Maar één andere klemtoon en je hele relatie wankelt …

Ik had een vriendin die zei, Ik wil serieus genomen worden.

Mocht ik niet lachen tijdens het vrijen, nou, u begrijpt, dan is voor mij de aardigheid er af ...

PietG.

Smurf

Tijdens mijn kinder- en tienertijd in de jaren zestig en zeventig heb ik genoten van De smurfen van de Franse striptekenaar Peyo (echte naam Pierre Culliford) en ze zijn nog steeds populair.

En nu zat ik wat te smurfen over de smurfen en dacht wie heeft het woord smurf gesmurft?

Eind jaren vijftig zaten Peyo en de tekenaar van Guust Flater -Franquin- te eten in een restaurantje. Er ontstond een taalspelletje waarbij Peyo het woord schtroumpf bedacht en waarbij woorden steeds werden vervangen door schtroumpf en schtroumpfer. De strip en de naam schroumpf werden geboren.

Maar wie heeft die Nederlandse vertaling smurf bedacht?

Dat was de Vlaamse vertaler Armand van Raalte uit Hente; geboren uit een Gentse moeder en met een vader uit Amsterdam. Armand van Raalte overleed in 1967.

Wie nog niet is uitgesmurft kan nog verder smurfen op de etymologiesmurf.

etymologiebank.nl - smurf

De lol-smurf

Waarschuwing

Tijdens de Nucleaire Top te 's-Gravenhage
straalt minister-president Mark Rutte alle dagen.

DJ

O.K.

Het is vandaag precies 175 jaar geleden dat op 23 maart 1839 de afkorting O.K. voor het eerst werd afgedrukt in de Boston Morning Post in een artikel van Charles Gordon Greene.

Nog steeds is niet helemaal zeker waar het voor heeft gestaan, maar de verklaring is dat O.K. de afkorting was van het opzettelijk verkeerd gespelde Oll Korrect. Het spelen met afkortingen was destijds een rage. Dat O.K. daarna zo populair werd kan vervolgens samenhangen met de (afgekorte) bijnaam die de toenmalige president Martin van Buren kreeg, Old Kinderhook, en waarbij Kinderhook de plaatsnaam is waar de president was geboren (uit Nederlandse ouders). En vervolgens ging het de wereld over. Het woord gaat ook vaak samen met een opgestoken duim.

Er zijn verschillende spellingen van O.K., zoals OK en okay en in het Nederlands schrijven we volgens de groene spelling oké. Ik vind dat wat obscuur voor zo'n internationaal woord. Volgens de Van Dale en de witte spelling is OK ook goed, maar ik houd het op ok met kleine letters. Ok? Ok. En anders, lach erom.

Meer uitleg op etymologiebank.nl - oké - Ewoud Sanders

DJ

L IM erick

Twee aardappelrooiers in Ieper
Vonden bommen in plaats van een pieper
Er ging er één af
Een kant en klaar graf
Nu liggen ze zelluf nog dieper

Piet Punt

Twee doden door WO-granaat Ieper - nos.nl

Eerste Wereldoorlog

Die Franse soldaten ook hè ...? Altijd nachtbraken voor een veldslag.

PietG.

Twee Haagse onliners

Er is maar een ding dat deze kleine man zeker weet en dat is dattie niks zeker weet.

Klisjeemannetje (Ik ben gebouwd uit twijfels.) Kees van Kooten

Er zijn twee dingen die je zeker weet; je heb een moedâh en je gaat dood.

Ooit opgetekend uit de mond van een oer-Hagenees in het voormalige Haagse nachtcafé Limburgia.

DJ

Het Beleg

Een broodjeszaak in het Vlaamse Ieper. Let op de foto rechts van de winkel die sterk doet denken aan de Eerste Wereldoorlog waar Ieper in verwikkeld was. Alsof je in Amsterdam een broodjeszaak De Hongerwinter noemt. Maar zo zit het niet in elkaar; Het Beleg verwijst naar het beleg van Ieper in de Tachtigjarige Oorlog.

Op de website van broodjeszaak Het Beleg staat verder prominent geschreven:

Wij leveren gratis belegde broodjes vanaf 15 euro

Nu beweren Vlamingen dat wij Ollanders zuinige, uitgekookte en geldbeluste krentenkakkers zijn, maar je kan vrijgevigheid ook overdrijven.

Website Het Beleg in Ieper

Foto ingezonden door Barth G.

DJ

Driedubbele bommelzin

Bij de barrel werd alles aan barrels geslagen, ook de wijnbarrels.

PietG.

Lente

aspergeroomsoep
aspergesteken
aspergesteelster
aspergeseizoen

Ad liveras perges assure au gur quis

DJ

Nomen est hemelse schoonheid

Top-fotomodel Lonneke Engel

PietG.

Juliana, onze vorstin

Vandaag is het tien jaar geleden dat voormalig koningin Juliana kwam te overlijden op 20 maart 2004. In de jaren zeventig schreven Wim T. Schippers en Gied Jaspers een loflied op deze geliefde vorstin die zo op mijn oma leek, of andersom. Hieronder de tekst en het lied dat gezongen wordt door Sjef van Oekel (Dolf Brouwers) en werd getoonzet door Clous van Mechelen (Jantje Vos).

Juliana, onze vorstin

Juliana, onze vorstin
Juliana, koningin
Juliana, wij houden van jou
Juliana, wij blijven jou trouw

Ons landje is klein, maar het is er zo fijn
Een vreugde om er te zijn
Wij weten van geen wijken
Achter de duinen en dijken
Want wij hebben de liefste vorstin van deez' aard
En dat, ja dat, is ons heel wat waard

Juliana, onze vorstin
Juliana, koningin
Juliana, wij houden van jou
Juliana, wij blijven jou trouw

Wij zijn het heel dikwijls oneens met elkaar
Doch, verbonden in tijd van gevaar
Wij hebben een groot verleden gekend
Wij hoeven hier geen president
Want wij hebben de liefste vorstin van deez' aard
En dat, ja dat, is ons heel wat waard

Juliana, onze vorstin
Juliana, koningin
Juliana, wij houden van jou
Juliana, wij blijven jou trouw

Juliana, Juliana, Juliana, wij houden van jou ...

Tekst: Wim T. Schippers en Gied Jaspars, muziek: Clous van Mechelen

Ik heb de tekst overgenomen van Herensociëteit voorheen De Nuts Neut, te Olst die vanmiddag ter nagedachtenis aan onze voormalige vorstin Juliana in het Willy Dobbeplantsoen een koningslinde zal planten.

Website Herensociëteit Olst

DJ

Vocale bommel

Ik ken rozig voornamelijk in de uitspraak als rohzug, iets wat een rozige kleur heeft.

Maar ik schreef vandaag ook het woord rozig over mensen die overdag door de drank wat aangenaam aangeschoten raken. Dat spreek ik dan uit als roo-zug, net als iemand die haar met roos heeft en dus ook rozig is. Twee uitspraken voor hetzelfde woordbeeld, ongeveer een homograaf.

De Van Dale geeft de twee uitspraken niet, maar ik vind het wel een overtuigend vocaal bommelwoord.

DJ

Übertreffende trap

Ik ken het gebruik van über in de populaire taalcultuur al langer, maar ik kom het recent weer opvallend vaak tegen. Om een über-superlatief aan te duiden kun je dus overal über voorzetten.

Zo las ik in een nieuwsbericht über-intelligent (über-dom kan natuurlijk ook), hoorde ik over de Über-Smurf, maar ook de über-middenklasse en een über-pizza heb ik onthouden. Het bestaat al langer in het Engels en daar is bijvoorbeeld sprake van een über-nerd en über-swag (stijl). De oorsprong komt dan niet uit het Duits of het Nederlands.

Iets is niet meer super-leuk, mega-leuk of rete-leuk -nee- het is nu über-leuk!

DJ

Canvassen

Het werkwoord canvassen kwam ik de afgelopen tijd een paar maal tegen in de media vanwege de gemeenteraadsverkiezingen. Ik kon de betekenis niet precies duiden. Het staat in de Van Dale en het betekent dat politici willekeurig bij mensen aanbellen om kiezers te overtuigen om op hun partij te gaan stemmen. Politieke colportage dus.

Het komt van het Engelse to canvas, wat oorspronkelijk weer betekent, in een net vangen.

Het woord aangedragen voor de WoordPost van Het Genootschap Onze Taal en nu met meer informatie.

Canvassen - WoordPost

DJ

Itinerario

Ik las een kort artikel op historiek.net en daar komt meerdere malen het woord itinerario in voor, maar zonder dat er wordt uitgelegd wat het betekent. Ik had ook geen idee. De uitgang io is kennelijk een bepaalde Latijnse naamvalsvorm, want de Van Dale kent alleen het woord itinerarium; de beschrijving van een reisroute. Interessant. Het stamt uit de late middeleeuwen en het verbaast me niets dat het zo onbekend is, want itinerario is een tongbreker en een nauwelijks te onthouden woord. Ik weet nu al niet meer precies wat ik zojuist heb overgetypt.

historiek.net - Jan Huyghen van Linschoten, Itinerario (1596)

DJ

Stam + t

Het is een duidelijke regel bij de vervoegingen; bij hij/zij en jij krijg je de stam van ik plus t. Dus ik loop en hij loopt. Behalve dan bij een stam die op een t eindigt, want het is ik eet en dan weer niet hij eett. Een andere uitzondering is hij wil, dat schrijven we zonder t, maar weer wel jij wilt, terwijl je ook steeds vaker jij wil tegenkomt, zeker in de spreektaal.

En dan zijn er nog wat Engelse leenwoorden die wat onwennig aandoen zoals, ik date, hij datet en ik race en hij racet. En ik heb gedatet met een t.

Maar hoe vervoeg je dan douchen? Vrijwel iedereen denkt dan gelijk aan het rijtje, ik douche, hij doucht, zij hebben gedoucht. Maar dat is niet helemaal correct, want het is namelijk volgens het Groene Boekje ik douch, zonder e; ik douch, hij doucht en zij hebben gedoucht. De witte spelling is voor ik douche, maar weer niet voor hij douchet, maar ook voor hij doucht en gedoucht. Dat u het maar weet en lach erom.

DJ

Nomen est initialen

De onlangs overleden taalkundige en virtuoze taalgoochelaar Hugo Brandt Corstius laat drie kinderen na. Zijn eerste kind en dochter is de bekende schrijfster Aaf Brandt Corstius. Waarom er voor de naam Aaf is gekozen weet ik niet, maar wel moest volgens hem de naam met een A beginnen. En zo draagt ze de initialen ABC.

DJ

Marcipano

Je schrijft het nu nog met een hoofdletter omdat het een merknaam is, maar wie weet is het over een aantal jaren een ingeburgerd woord voor een soort broodbeleg en schrijven we marcipano; smeerbare marsepein. Het nieuwe product is de vondst van een innovator in Almere en is nu verkrijgbaar in speciaalzaken en via een webshop.

Marcipano leek me een zelf verzonnen naam en dat is het ook. Ik associeer het met Italiaans en twijfel over de uitspraak; Marsipano, of Martjipano. Zoiets als sello versus tjello voor cello. Maar in Nederland zouden we dan eerder voor Marsipano gaan. We spreken de c in dit soort gevallen als een s uit. Maar in een promotiefilmpje wordt de Italiaanse uitstraling benadrukt. De maker kiest dan denk ik voor de uitspraak Martjipano, maar het wordt helaas nergens uitgesproken.

En het is geen Italiaans, want daar heet marsepein, marzapane. In het Spaans mazapán, in het Engels mazipan en in het Frans massepain en, van dat woord hebben we marsepein gemaakt. Ja, ik ga voor de Italiaanse uitspraak van Marcipano.

Interview met de uitvinder, plus promo-clip en linkje naar de website - Z24

www.marcipano.nl

DJ

Klassieke talen

Ik kan heel goed Griek en Latijns.

DJ

Klopt

Er wordt overal en van alles geschreven. Mensen beweren het teen en tander en daar wordt ook op geregeerd. Er is een standaard-reactie die mij al jaren stoort en dat is een antwoord met, Klopt.

Het klopt wat je schrijft of zegt, want ik kan het weten in mijn alomvattende wijsheid.

Ik vind het pedant en een gemakzuchtig cliché. Het 'klopt', niet omdat ik de feiten al goed weergeef, nee, het klopt pas omdat de schrijver/spreker eigenlijk al eerder en beter weet dat het correct is. Snap u wel?

DJ

Taalvariatie

loudspeakers
luidsprekers
luidspeakers
loudsprekers

Allemaal te vinden op Google

DJ

Brekend nieuws

Eigenaar 60 jaar
oud fotoalbum nog spoorloos

kop ad.nl

DJ

Courante kop

Bij een explosie in New York zijn 11 gewonden gevallen

Je leest het wel vaker dat ergens gewonden, of doden zijn gevallen. Als een dode valt is dat niet zo erg, maar wanneer je al gewond bent en dan ook nog eens valt, dan kan dat extra pijnlijk aankomen.

ad.nl

DJ

Normcore

Ik ken het hippe woord hipster voor jonge mensen die meegaan met de nieuwste trends, maar nu is er ook een tegenbeweging, de normcore. Wie normcore is, wil gewoon en onopvallend zijn en zich juist afzetten tegen de hipster-cultuur. Geen skinny-jeans of een getrimd, modieus stoppelbaardje van drie dagen. Ze drinken geen cappuccino amaro met latte arte, gemaakt door een barista in een koffiebar, maar doen gewoon een bakkie filterkoffie bij moeders thuis.

DJ

Opsporing verzocht

Is er al uitslag van het Borstonderzoek?

DJ

De Lia's

Nu ben ik geen felle criticaster van de verengelsing van de Nederlandse taal, want het is goed verklaarbaar en niet tegen te houden. Toch frons ik mijn wenkbrauwen bij de naam van een nieuw prijzenfestival voor de Nederlandse en Belgische taalsector; de Language Industry Awards. Ik reik voor deze naamgeving alvast de Taalarmoede-prijs uit.

Website Language Industry Awards

DJ

Taalvariatie

Hun is dommer als mij.

DJ

Vier maal woordwaarde Scrabble 1

Op volkskrant.nl:

faalangstreductietrainer

Talaria zoekt continu naar woorden die in het wild zijn aangetroffen, of op Google zijn te vinden met minimaal vier zelfstandige elementen in een woord. Al gevonden en ingezonden:

tweedehandsautozaak
banketbakkerssaucijzenbroodje
muzikantenmuziekvriendenkring
beenmergtransplantatiepionier
varkensneusvleermuis
zwartmaskergrondmiervogel

DJ

Palindroomzin

Strootman nam toorts

DJ

Poetin

Overval een bank op de Krim.
Neem een grote, lege zak mee
en stop daar de poet in.

Wie maakt een puntdicht dat eindigt op 'een raspoetin'?

DJ

Een bakkersdozijn

Onlangs las ik wat de reden zou kunnen zijn voor de eenheidsmaat en het getalstelsel met twaalf in plaats van tien. Tien begrijp ik, want we hebben twee maal vijf vingers. Maar tien kun je enkel door twee en vijf delen en twaalf door twee, drie, vier en zes, twee maal zoveel mogelijkheden. Vandaar. Want dat zou handig zijn voor het aanbieden van kleine handelswaar met diverse deelbare prijzen en aantallen, dus ook een doosje met een dozijn of zes eieren. Maar ja, waarom zitten er dan in een rol beschuit dertien beschuitjes? Ik wist het niet, maar weet het nu.

Een bakkersdozijn telt 13 stuks - Wikipedia

DJ

Een glaasje madera op Madeira

Ted de Braak - 'n glaasje madera m' dear

En geen spelfout in de jaren zestig, want volgens het Groene Boekje is het sinds de 15e eeuw nog steeds maderawijn -kleine letter, zonder i- tegenover wijn uit Madeira. Lach erom.

DJ

Onlangs gehoord ...

Moos komt thuis en verrast Saar opeens met een bos bloemen. Doet hij nooit. Saar is wantrouwend en zegt, O, dan moet ik zeker met m'n benen wijd gaan? Moos kijkt verbaasd en antwoordt, Heb je dan geen vaas?

DJ

Broodje tartaar

De Tataren noemde ik vroeger gewoon de Tartaren, maar dat is volksetymologie. Maar wat is het verband tussen een tartaartje en een Tartaar? Het verhaal gaat dat de Tartaren vlees onder hun zadels stopten om het malser te maken. En de Haagse Tedje van Es mocht vroegâh graag een broodje tartaar met êi en ûi eten op het Rijswijkseplein. Orgineel waar, rauw vlees. Vind ik nog steeds lêkkâh.

DJ

Nomen est glad

Van de radio: De senior-adviseur gladheidsbestrijding van Rijkswaterstaat heet de heer Slippens.

DJ

Apekool

Ik volg de groene spelling, omdat ik voor een standaardspelling ben. Volgens de leidraad van het Groene Boekje schrijven we zo veel mogelijk woorden aan elkaar zoals wittewijnsaus, en dus ook rodekool en wittekool. Dat ik kan ik billijken, maar het is dan weer wel groene kool, los van elkaar. En aan elkaar zijn weer twee woorden. Lach erom.

Bron: ikzegookmaarwat.nl

DJ

Courante kop

Sneijder: 'Hoop dat ik volgende keer meer ballen krijg'

nusport.nl

DJ

Bijdragen zijn welkom, al dan niet onder pseudoniem. Inzendingen kun je sturen naar:

DirkJan Vos - d.vos35@chello.nl

Twitter

TALARIA