Overpeinzingen bij een eigen spellinghervorming

DirkJan Vos - d.vos35@chello.nl

Amsterdam - Den Haag 1960

April 2015

Begin 2010 heb ik de groene spelling van de Taalunie consequent overgenomen. Daar had ik meerdere redenen voor, maar de belangrijkste was dat ik voor een standaardspelling ben en niet voor allerlei varianten en keuzevrijheden, zoals bij de witte spelling.

Later heb ik nog een pagina gemaakt met een aantal losse stukken over mijn overstap op het Groene Boekje. Het was meer een inventarisatie van mijn argumenten en van een korte en heldere samenvatting is het niet gekomen. Die pagina kun je hier vinden:

Een apologie voor de pannenkoek - Eigen pagina

Kern van mijn overtuiging is dat een ideale spelling niet bestaat en elke spelling die je bedenkt vrij willekeurig is en voor- en nadelen heeft. Kort gezegd, of je nu door de kat of de hond wordt gebeten. En dan voeg ik me bij een standaardspelling omdat ik dat wenselijk vind voor het onderwijs en voor de bevordering van de schrijfvaardigheid, maar ook voor het gemak bij het lezen van teksten, waar dan ook. En als je de spelling wilt veranderen, dan moet dat in overleg en met een zekere mate van consensus. Ik zie niets in een parallelle spelling zoals bij de witte spelling.

Nu heb ik de laatste tijd voor het plezier toch zitten nadenken wat ik aan de spelling zou willen veranderen. Want in het najaar wordt de nieuwe editie van het Groene Boekje weer gepubliceerd. Er zijn geen aanpassingen, maar het zou ook het begin kunnen zijn voor een hernieuwde discussie voor de volgende vaststelling over vijf jaar in 2020. De Taalunie zou hier het voortouw in moeten nemen en een overleg starten met onder meer Onze Taal en diverse afvaardigingen uit onderwijs, wetenschap en media.

Met veel punten van de witte spelling ben ik het wel eens en ga ik die nu niet herhalen. Die zijn ook te vinden op een pagina van Onze Taal.

Verschillen witte en groene spelling - onzetaal.nl

Ik noem nu een paar van mijn essentiŽle veranderingen.

d's en t's

Veel mensen hebben altijd problemen met dt bij de werkwoordsvormen en met wat er op het einde van een voltooid deelwoord moet komen, een d of een t? Dit probleem is eenvoudig op te lossen met de volgende twee regels.

1. Alleen stam+t als je de t ook uitspreekt (dus ook geen extra t bij stam eindigend op een d).

2 Alle voltooid deelwoorden met een t.

Niet meer hij vindt, maar hij vind en jij vind. Dus ook geen moeilijke regel meer bij je en jij in een vragende zin, zoals Word je ook vrolijk? Er wordt nergens meer een t achter geschreven. En dan ook geen problemen meer met is gebeurd, want het wordt, er gebeurt veel, en er is veel gebeurt. Heel simpel aan te leren. Uitzondering blijft het lijstje met willen. Dat is nu: ik wil, jij wilt, hij wil. Die uitzondering wordt uitgebreid met, jij wil, zeggen en schrijven ook de meeste mensen.

Geen tussen-n

Dan is het meest heikele punt rondom de spelling de tussen-n. Bij de witte spelling mag je kiezen voor al dan niet een n en bij de groene spelling is het doorgaans met een n, maar er zijn ook weer een hoop uitzonderingen. Nergens voor nodig en mijn voorstel is om de hele tussen-n af te schaffen. Dus koninginnetroon, boerekool, apekool en zonneschijn. Waarom zou je een tussen-n schrijven als je hem toch nooit uitspreekt? Weg ermee, kun je er nooit meer fouten mee maken.

Dit zijn mijn twee belangrijkste voorstellen. En de drie pijlers van de groene spelling zijn, uitspraak, gelijkvormigheid en etymologie. Ik zou het primaat meer bij de uitspraak leggen en de conservatieve invloeden van behoud van de oude spellingen naar de achtergrond schuiven.

Varia

En zo zou ik nog makkelijk meer kunnen schrijven, zoals over het vervangen van chic en chique in sjiek en sjieke. Van mij mogen de werkwoordsvormen van houden ook aangepast worden aan de uitspraak en dan wordt het: ik hou van jou, jij hout van hem en hij hout van haar. Ziet er raar uit, maar is zo aangeleerd. En geen onderscheid meer tussen jou en jouw. Zowel als persoonlijk voornaamwoord en als bezittelijk voornaamwoord, in beide gevallen jou. Makkelijk.

En hoever ga je in verdergaande fonetisering? Dat vind ik lastig en laat ik aan de experts over. Moet het dan sitroen worden in plaats van citroen, of anders sietroen? Waar leg je grenzen? En dan is er voor de moeilijke woorden ook de spellingchecker die op steeds grotere schaal wordt gebruikt en geÔntegreerd raakt op internet bij het schrijven van teksten. Is allemaal niet te onthouden.

Een laatste punt dat ik wil noemen is dat er van mij vaker streepjes mogen worden gezet bij langere woorden voor de leesbaarheid. Op zich vind ik het een goed uitgangspunt van de groene spelling om woorden aan elkaar te schrijven en je mag ook wel soms een streepje zetten, maar ik zou dat nog meer willen aanmoedigen. En dan mogen van mij woorden als zo meteen, zo dadelijk en aan elkaar, wel weer aanelkaar. En ik heb wel meer kleine veranderingen, maar die staan grotendeels ook al in de witte spelling.

Zolang er geen nieuwere en simpeler regels zijn blijf ik de groene spelling gewoon hanteren, zonder veel tegenzin. Dat vind ik duidelijker en prettiger dan zelf een spellingscowboy te worden. Ik ben geen querulant (kwerulant?).

De grootste kanttekening die bij mijn voorstellen kan worden gezet is dat de gedrukte media en uitgeverijen niet op ingrijpende voorstellen zitten te wachten. Dat zijn conservatieve werelden, net als die van veel oudere taalgebruikers. De winst van mijn voorstel zit hem in het beginnend onderwijs en werpt zijn vruchten af op de lange termijn.

En dan wordt het kofschip of het fokschaap (plus een x) eindelijk ook afgeschaft. Word tijd, of is het wordt tijd?

__

De n afschaffen bij stoffelijk bijvoegelijke naamwoorden. Het is een oude tas, maar een gouden armband. Wordt ook gewoon, een goude armband.

Er is geen uitspraakverschil tussen jou en jouw, die w kan weg bij jouw. Los je gelijk een van de meest voorkomende taalfout op.

Oude wordt ouwe.

Waarom een onderscheid tussen beide en beiden, waarbij beiden alleen bij personen wordt geschreven. Kan gewoon weg die n.

Met een hoofdletter Sinterklaasavond en Kerstavond.

Eind-ennen kunnen ergens ook weg: wegkome, jare, ete, mense.

Het is bij dezen, maar wie spreekt die n uit en iedereen schrijft al bij deze. Die n kan worden afgeschaft.

Enzovoorts.

Post scriptum. Jaren terug heb ik ergens geschreven over de verschillende spellingen van moeilijke buitenlandse namen van onder meer personen en plaatsen. De media spellen die vaak zeer divers. Ik heb de Taalunie en Onze Taal toen geschreven om daar via een autoriteit eenvormigheid in te scheppen en daarvoor draagvlak te zoeken. Het zal niet aan mij hebben gelegen, maar er zijn nu plannen. Nochtans staat het iedereen vrij, behalve in het onderwijs en bij de overheid, te spellen hoe je wilt.

__

En teksten worden vooral digitaal verspreid. Het moet niet moeilijk zijn om een oude spelling om te zetten naar een nieuwe spelling, of omgekeerd. En durf stappen te ondernemen.

__

Nog een reactie die ik over spelling postte op een grappig bedoelde blog die erover ging dat je eigenlijk tachtig met dubbel-t zou moeten schrijven, tachttig, met acht erin. Omdat ik nu even in de spelling zit, gereageerd.

Een kostelijk verhaal over een veronderstelde onvolkomenheid in de groene spelling. Ik spel zelf consequent groen omdat ik voor een standaardspelling ben. Hoe die verder in elkaar steekt maakt voor mij niet zo veel uit, maar het is soms toch een bron van ergernis en vermaak.

En dat tachtig niet als tachttig wordt geschreven, heeft natuurlijk alles te maken met de uitspraak, we spreken alleen de t uit van tig en geen twee. Maar als de uitspraak leidend is bij tientallen, dan brengt mij dat gelijk op twee andere puntjes van de groene spelling en tientallen. We schrijven zestig en zeventig, maar die zouden dan kwa uitspraak gespeld moeten worden als sestig en seventig.

Maar zo zit de wereld van de spelling niet in elkaar. Ik kan er wel om glimlachen, ja een kostelijk verhaal.

__

Updatde 14 mei 2015. Reactie geschreven op een blog op Neder-L over spellingonderwijs.

Spelling is onder taalkundigen niet populair, ik snap dat wel, maar door het te negeren worden naar mijn mening onderwijzers, docenten en ook de schoolkinderen, tieners en studenten wel in de kou gezet. Zij zullen het toch maar moeten doen met het Groene Boekje. Onder meer uit solidariteit spel ik ook groen (ik ben voor een standaardspelling), maar ik vind wel dat de groene spelling toe is aan een grondige vereenvoudiging. Niet nu -daar is het te laat voor met de nieuwe vaststelling later dit jaar- maar over vijf jaar. En als leidraad kan de witte spelling worden genomen, maar ik zou wel een standaardspelling handhaven en geen verschillende toegestane spellingwijzen zoals bij de witte spelling. En dan zou een en ander nog een stuk simpeler kunnen dan de witte spelling, want zo progressief is die nu ook niet.

Er zijn allerlei redenen te bedenken waarom jongeren niet goed spellen of een matige taalbeheersing hebben. Daar zijn ze volgens mij vaak ook nog te jong en te onervaren voor, maar wat spelling aangaat ligt dat ook aan de moeilijke en inconsequente spelling zelf.

En zo vraag ik me af, is de witte spelling nu een groot succes en breidt het zich nog steeds uit? De meeste kranten willen wit spellen, maar door spellingcheckers komt daar op internet volgens mij steeds minder van terecht. De witte spelling zie ik als een achterhoedegevecht en de slag kan alleen geleverd worden door hervormingen door de Taalunie zelf.

Maar de Taalunie doet op het gebied van de spelling volgens mij niets meer. Ze hebben een leidraad en de woordenlijst online en ze ondersteunen volgens mij Beter Spellen. Maar op die site is kritiek vanwege de slechte didactische opzet. En de leidraad zelf op internet vind ik voor gewone gebruikers te ingewikkeld. Komt ook door de spelling zelf.

Maar als we toch op de oude voet verder moeten. De grootste verdienste op spellinggebied van de laatste jaren is afkomstig van de Stichting Open Taal die een digitale groene woordenlijst gratis ter beschikking stelt voor iedereen en voor allerlei applicaties. De woordenlijst wordt voor niets overgenomen door de sociale media en door veel blogdiensten, ook voor de reacties. Ik zie daardoor een sterke afname in spellingfouten op internet. Ik vind ook dat in het onderwijs alle (digitale) hulpmiddelen geoorloofd zijn voor leerlingen om correct te spellen. En als dat niet kan -zeker- wees coulant met de normeringen, want spelling is niet maatgevend.

Een belangrijk argument om de spelling met rust te laten is dat anders alle oude boeken moeilijk leesbaar worden. Door de digitalisering is het op termijn vrij eenvoudig om teksten in een nieuwe of oude spelling op je beeldscherm neer te zetten.

Maar de kern is, waarom zou je het mensen zo moeilijk maken met spellen als het zoveel eenvoudiger kan?

De blog en ook andere reacties kun je hier lezen:

Een falend taalbeleid en het examen Nederlands - Fimke Vellekoop nederl.blogspot.nl

2016

ß Het mei-nummer van het Genootschap Onze Taal is verschenen en zoals al aangekondigd, mijn ingezonden brief is geplaatst. Hij staat in de rubriek lezersreacties en reacties moeten kort zijn. Een eenmalige actie en ik ben content.

Bron mijn: Kladblokje - dejongenskamer.nl

DirkJan Vos - d.vos35@chello.nl