Schrijf je eigen bio-story

DirkJan Vos - d.vos35@chello.nl

Amsterdam - Den Haag 1960

§ 1

Rond deze jaren gaat de babyboom-generatie met pensioen of is dat al gegaan. Veel vrije tijd, maar mogelijk ook een nieuwe periode met overpeinzingen over het leven dat is verstreken. Hoe aardig zou het dan niet zijn om eens terug te blikken op je hele leven en dat op papier zetten? Ik ben zelf pas van 1960, maar een paar jaar geleden heb ik een uitgebreide bio-story geschreven over mijn wilde Haagse jaren tussen 1984 en 1994. Geen complete biografie, maar het was meer dan voldoende. Ik vond het schrijven een aangenaam, bijzonder en verhelderend avontuur, een opwindende reis. Al daarvoor had ik het idee dat het schrijven van een eigen biografie ook interessant kan zijn voor iedereen. Ook al lijkt je leven wat minder turbulent, of heb je weinig of geen ervaring met schrijven. Ik vind dat ieder leven interessant is om erover te schrijven en dat iedereen aan een bio-story kan beginnen. Juist tijdens het schrijfproces kun je veel ervaring opdoen. Het is meer een kwestie om er tijd voor vrij te maken en er tijdens een periode een paar uur per dag voor te gaan zitten. Iedere dag een draadje is een hemdsmouw in een jaar. Denk er eens over na en ga eens in je hoofd met grote stappen door je leven: wat waren de hoogte- en dieptepunten en wat zijn de rode draden? Mijmer erover en maak gelijk in je tekstverwerker een document aan. Start je schrijfproject met het inventariseren van alle gebeurtenissen, namen, plaatsen en andere clues. Werk eerst aan een uitvoerig lijstje. Er zullen je steeds nieuwe onderwerpen te binnen schieten. Denk ook na over wat je met je bio-story zou willen doen. Is het voor je zelf of voor enkele bekenden, je kinderen en nazaten, of wil je het ruimer verspreiden? Zet je het op internet, of print je het uit in een aardig boekwerkje? Dit is al het begin van een schrijfproces om een idee te verwezenlijken. Hieronder volgen een aantal korte paragrafen die je kunnen helpen bij het schrijven van een bio-story. Het zijn slechts punten die bedoeld zijn om te stimuleren en om enthousiast te maken en vooral ook om door te zetten en niet voortijdig op te geven.

§ 2

De eerste fase van je project is vooral nadenken en graven in je herinneringen. Schrijf invallen gelijk kort op in een of een paar steekwoorden. Zet alles door elkaar heen. Later kun je het lijstje gaan rangschikken op chronologie of op volgorde van schrijven: de montage. Ga ook direct nadenken over een titel voor je relaas, of verzin tenminste een voorlopige werktitel. Je bent nu aan een project begonnen waar je vermoedelijk tenminste een half jaar mee bezig kan zijn. Ga voor de omvang van je story uit van zo'n 200 bedrukte pagina's. Je kan niet alles uitputtend beschrijven, dus zal je selecties moeten maken. Probeer hoofdlijnen en bijzaken te onderscheiden. Wissel de grote lijnen af met details; panoramaviews naast uitgesponnen anekdotes. Ook over de vorm kun je vooraf goed nadenken. Hoe wil ik mijn leven vorm geven in bits en bytes? Chronologisch, thematisch, alleen over mijn werkzame leven, niet over mijn werk, een hobby, relaties, of een combinatie? Met veel foto's en afbeeldingen? Er is van alles mogelijk en de grens wordt bepaald door je eigen verbeelding en creativiteit. Kijk ook of je -als je daar behoefte aan hebt- een klankbord kan vinden, of iemand die kritisch wil meelezen. Bedenk ook dat als je een maal de smaak te pakken hebt dat je er dan veel plezier aan kan beleven en een bio-story je behoorlijk kan bezighouden. Ga je er ook niet in verzuipen en smeer je ideeën ruim uit over de tijd. Je hoeft je bio-story niet in een keer achter elkaar koortsachtig op te schrijven. Wees juist ook geduldig en af en toe precies met schrijven en formuleren. Werk ook naar schrijfmomenten toe en behoud de dynamiek en de authenticiteit van je eerste ingevingen. Schrijven is schaven, maar laat ook ruwe delen staan. Er is nog genoeg te doen.

§ 3

Dan komt het moment om ook echt te gaan schrijven, voor de een een makkelijke aangelegenheid, voor de ander een opgave. Dwing jezelf en breng je zelf in de juiste omstandigheden. Wees vooral heel matig met alcohol en drink het bij voorkeur niet tijdens het schrijven. Koffie of thee. Maar na gedane schrijfwerk is het mooi ontspannen bii het teruglezen en corrigeren met een glaasje. Enfin, je kan putten uit je lijstje met verzamelde onderwerpen. Je kunt bij het begin beginnen, maar je kan ook willekeurig door elkaar heen schrijven. Begin met de verhalen die je graag wilt schrijven of waar je op dat moment zin in hebt. Later kun je alle onderdelen in de beste volgorde gaan monteren. Denk ook aan bepaalde rode draden uit je leven die op meerdere punten terugkomen. Zo breng je meer verhaal en spanning in je bio. Loop op zaken vooruit, of schrijf een flashback. Ontdek de mogelijkheden om een verhaal op te bouwen. Begin de aparte hoofdstukken met een zogenaamde aankeiler en besluit met een uitkeiler. Dat zijn pakkende zinnen die die spanning oproepen en uitnodigen om weer verder te lezen. Zaaien en oogsten. Schrijf als voor een scenario voor een film over je eigen leven. Allemaal kleine en grote, maar niet onbelangrijke zaken voor een bio-boek. Denk ook aan humor, voor zover je dat stijlelement wilt gebruiken. Ieder leven is anders en iedere bio-story vraagt om een eigen aanpak. En je hoeft niet na te denken over fictie en plots, enkel maar aan de feiten, herinneringen en beschouwingen over je eigen leven.

§ 4

"De moeilijkheid bij het schrijven van een autobiografie is, vind ik, dat als je je eigen leven beschrijft, je eigenlijk volledig moet zijn. En het is nu eenmaal zo - dit zult u ook ervaren en dit ervaart iedereen - dat je in je leven dingen hebt die vervelend zijn, en dingen die minder vervelend zijn. Over de dingen die minder vervelend zijn, daar kun je met een zeker animo over schrijven. De andere dingen laat je dus weg, maar daarmee is het geheel dat een autobiografie zou moeten zijn natuurlijk verbroken. Door de vervelende dingen of de te pijnlijke weg te laten, vervals je de werkelijkheid."

W.F. Hermans

Een lastig punt bij het schrijven van een autobiografie. Je kan natuurlijk helemaal leeglopen en je daardoor opgelucht voelen, maar afhankelijk van veel factoren ga je mogelijk toch bepaalde zaken niet opschrijven. Hangt ook af wie je het persoonlijke relaas wilt laten lezen. Ik vind het in ieder geval geen reden om dan maar van een bio-story af te zien. Streef niet naar het opschrijven van de ultieme waarheid, of om rekeningen te vereffenen. Het schrijven kan zeker bevrijdend werken, maar leg niet te veel nadruk op de therapie in je bio-boek. Het zijn allemaal punten die je vanzelf tegenkomt bij het schrijfproces. Geniet ervan.

§ 5

Hoe vaardig iemand is in het schrijven zelf hangt van allerlei zaken af, maar het gaat niet om literatuur en iedereen kan in principe direct beginnen. Koop anders een boekje over tekstschrijven en kijk eens naar taaladviezen op internet. Begin gewoon met schrijven en train je zelf terwijl het boek vordert. Het zal steeds beter gaan. Schrijf niet te monotoon, niet te veel lange zinnen. Probeer het beeldend te maken, zonder te veel opsmuk. Je schrijft geen literatuur, maar een ego-document. Ik schrijf zelf veel in de DR-Mode. Mijn zelf bedachte stijl van de 'Descriptieve Representatie'. Je verhaal voortstuwen met feiten en zonder reflectie. Zoek ook afwisseling in bepaalde stijlen. Schrijf bijvoorbeeld niet alles in de verleden tijd, maar schrijf episodes ook in de zogenaamde 'historical presence'. Dat is het verleden beschrijven in de tegenwoordige tijd. Dus niet, 'Ik stond toen in het postkantoor en kwam Gijs tegen', maar 'Ik sta in het postkantoor en kom Gijs tegen'. Probeer anekdotes en situaties te beschrijven alsof je naar een film kijkt. Je kan ook dialogen opvoeren van gesprekken. Die zijn nooit letterlijk waar, maar ze zorgen voor een goede afwisseling in stijl en vorm. Ook kun je citaten opnemen uit andere bronnen, zoals e-mails, brieven en kranten. Probeer de taal simpel te houden en neem bij voorkeur de spreektaal aan. Schrijf alsof je een verhaal vertelt in het café aan een goede vriend of vriendin. Probeer niet te veel te gaan mooi-schrijven, tenzij je er talent voor hebt. Ga niet te veel uitleggen en toelichten. Vaak zijn een paar regels of een enkele regel voldoende. Probeer wel zo veel mogelijk namen en plaatsen te noemen die van betekenis waren. Zorg dat al je clues in je verhaal terechtkomen, maar dat hoeft zeker niet in chronologische volgorde. Denk ook aan thema's, zoals vakanties en reizen, muziek, eten, hobby's, vrouwen, enzovoorts. In de thema-stukjes kun je in vogelvlucht over het onderwerp door je leven gaan. Denk ook na waar je het hele verhaal laat eindigen. Op een zeker moment uit het verleden, of laat je het doorlopen naar het heden? Werken aan een bio-story is veel keuzes overwegen en kleine beslissingen nemen. Een boeiend proces.

§ 6

Als het schrijfwerk klaar is kun je een tijd uittrekken voor de montage van alle stukjes en voor een grondige correctie. Dat is geduldig zitten en weer voor de tiende keer je tekst doornemen. Wees kritisch, maar ga ook niet alles herschrijven. Je kan nu ook concreet nadenken met wat je met je bio-story gaat doen. Ga je het online zetten op een eigen website, ga je het rondsturen naar familie en bekenden, of wil je er een boekje of print van maken? Ook dat zijn nog pittige klusjes om het goed af te ronden. Afhankelijk van je bedoelingen kun je uiteraard ook nog allerlei afbeeldingen en ander materiaal door de tekst weven. Foto's, knipsels, en voor internet, geluid- of muziekfragmenten, en video. Je kan een productie zo groot en zo klein maken als je zelf wilt. Denk ook nog tijdens het schrijven na over een goede titel een pakkende openings- en eindzin. Ook een motto en een inhoudsopgave kunnen je verhaal tijdens het schrijfproces structuur en sturing geven.

§ 7

Zo heb ik hier in een nutshell geschreven hoe je aan een bio-story kan beginnen. Er valt veel meer over te schrijven, maar het belangrijkste is dat ik hoop hiermee andere mensen op een idee heb gebracht. In mijn omgeving ken ik al meerdere mensen die er mee bezig zijn. Het hangt mogelijk in de lucht om zelf een bio-story te schrijven. En ik heb het deels al gedaan. Ik heb het per e-mail in html-opmaak verstuurd naar bekenden die het weer verder kunnen sturen. Ik zet het bij leven niet online, niet nodig en niet verstandig. Ik vond het wel een bijzonder en inspirerend proces en ook nu nog voelt het bevredigend aan dat ik het heb gedaan. Maar al in 1992 heb ik een bio-story opgetekend uit de mond van Paul Busee, over zijn leven met de overleden drummer van de de Q65, Jay Baar. Het is een lang oral-history-verhaal dat wel online staat. Je kan het hier als voorbeeld vinden:

The Live We Lived - Jay Baar - Paul Busee - Jaren zestig - Den Haag

§ 8

Je kan een biografie ook in afleveringen op een weblog publiceren. Het is tegenwoordig ook goed mogelijk om een bio-story niet meer op te schrijven, maar te vertellen voor een video-camera. Je eigen levensverhaal kun je op die manier op YouTube zetten, of op een website met achtergrond-informatie. Mogelijk iets voor in de nabije toekomst. Wellicht wordt een autobiografie voor gewone mensen een trend. Overzie de mogelijkheden en maak een keuze. Begin met fantaseren en nadenken over het schrijven. Met een glaasje port in de namiddag. Mijmeren en filosoferen. En dan een project starten door het openen en saven van een bestand in je tekstverwerker.

§ 9

En er zijn talloze motieven om een bio-story te schrijven en in kleine kring te verspreiden of op internet te publiceren. Het stemt ook tot nadenken over wat je met al je persoonlijke zaken wilt doen als je er niet meer bent. Dan kan een bio-story een mooi aandenken zijn voor de mensen, lezers en je eventuele nazaten in een verre toekomst ...

§ 10

Mocht je nu enthousiast zijn geworden of heb je al zelf een ego-document geschreven, dan kun je contact met mij opnemen. Wellicht kunnen we er dan nog verder over schrijven. Als het onderwerp je aanspreekt, laat dan wat van je horen.

Amsterdam - 2012

________________________________________________________

Reacties naar: DirkJan Vos: d.vos35@chello.nl

________________________________________________________

REACTIES

________________________________________________________

# 1

En wat gebeurt er met al je data, passwords, foto's, video's, verhalen en e-mails na je dood? Overlaten aan de nabestaanden, je partner, kinderen, of een goede vriend? Zou het niet mooier zijn als je alles al bij leven -met financiële verzekeringen- voor minstens honderd jaar op een webadres kan vastleggen? Maar wie moet dat gaan doen? Je provider, een bank, Google, Apple of de overheid?

DJ

________________________________________________________

# 2

Als ik kom te verscheiden, dan wil ik gecremeerd worden. In kleine kring. Er mag wat muziek worden gemaakt en tot slot The last post worden geblazen. Verder muziek van Charlie Parker, Ascenseur van Miles Davis, iets van The Beatles en Marvin Gaye. En als laatste popsong Like a rolling stone van Bob Dylan. Dan ga ik zo de vlampijpen in. En op een volgende zomerdag mag mijn as in zee worden verstrooid met een boot voor de kust van Scheveningen. Iedereen aan boord is dan welkom voor een afscheidsfeestje.

DJ

________________________________________________________

# 3

En inmiddels staat mijn bio-story uit 2009 online. En nu in 2015 met een vervolg met een lange pagina met een hoop oude en actuele voetnoten.

Bio Story - A Swinging Safari

Bio Story 2 - In my Life

_________________________________________________________

DirkJan Vos - d.vos35@chello.nl

_________________________________________________________