Lijstje De verdwenen weg

DirkJan Vos - d.vos35@chello.nl

Amsterdam - Den Haag 1960

Ik heb een nieuw lijstje in de aanbieding, maar laat ik voorop stellen dat dit lijstje niet mijn idee is. De bedenker noemt zich ook wel Piet Punt. Van hem is het idee en de naamgeving. Vanwege de bommels heb ik enige tijd contact met hem gehad en kwam hij met een eigen lijstje. Hij wilde er verder weinig over zeggen en ook niet zijn hele lijstje prijsgeven. Mogelijk bang dat ik het openbaar zou maken. Het contact hield op en nu lijkt mij de tijd wel rijp om de opgave hier te presenteren. Je kan alle kanten op met de combinaties, mits er een aardige frappe of vondst in zit. Ik heb Piet Punt op de hoogte gebracht van deze pagina en per omgaande stuurde hij een uitgebreide toelichting die je onderaan kan lezen.

De lijst is mede samengesteld door deelnemers aan de groep nl.taal.

NB: De verdwenen weg is ook de titel van een boek van Dirk Ayelt Kooiman en Peter Holstein uit 1998.

______________________________________________________

Laatste update: 14 december 2011

De verdwenen weg
De gehandicapte golfer
De uitgeputte golfer
De tureluurse tureluurs
De kut-gynacealoog
De gebefte advocate
De mollige mol
de gemolde mol
Het lamme lam
De bijziende wesp
De Waalse Vlaamse gaai
Zinnige woorden
Een dubbelloopse meute (Freek de Jonge)
De bevrijde meisjes (Herman Finkers)
Een geinig riviertje
De hartverscheurende cardioloog
De hartbrekende hartspecialist
De hartelijke hartchirurg
De openhartige hartchirurg
De potige homo
De potige pot
De handige poot
Een kapot kapotje
Een defect kapotje
De geslepen houthakker
De briljante diamantair
De gehavende haven
De kippige haan
De hanige kip
De kippige poelier
De kattige poes
de poezelige kat
De lullende trut
De lullige hansworst
De pikkende lul
De borrelende loodgieter
De pijpende loodgieter
De boerende agrariër
De luierende peuter
De kraaiende ekster
De kunstige kitsch
De papegaaiende parkiet
De bomende Els
De aangebrande ijscoman
De aangebrande kok
De kokende kokkin
De vurige sneeuwpop
De geremde coureur
De uitmuntende bankier
De sprekende rechter
De beeldige kunstenares
De afstandelijke landmeter
De opgewonden klokkenspeler
De uitgestreken schilder
De uitgekookte keukenmeid
De uitgewerkte houthandelaar
De uitgekiende croupier
De uitgelezen boekhandelaar
De uitgemergelde steenhouwer
De uitgevallen parachutist
De uitgelaten hond
De uitgescheten toiletjuffrouw
De bescheten toiletjuffrouw
De bekakte toiletjuffrouw
De uitgekakte zeikerd
De gelaarsde schijtlaars
De uitgesloten sleutelaar
De uitgestrekte fysiotherapeut
De uitgesproken politicus
De uitgebluste brandweerman
De gedoodverfde schilder
De zure azijnmaker
De afgematte tapijthandelaar
De afgedraaide dj
De aangekomen afvallige
De gekke gek
De te gekke psychiater
De snel weg snelwegschutter
Het zonnige vollemaansgezicht
De ziekende geneesheer
De ouwehoerende maagd
De inktzwarte vulpen
De gebelgde Nederlander
De evenwichtige koorddanser
De onevenwichtige koorddanser
De melige bakker
De bandeloze fietser
Het gevierde kwartet
De uitgegleden skileraar
De scheve schaatster
De doorgewinterde sneeuwman
De trekkende beflijster
De verneukte hoer
De openstaande prostituee
Het lullig pikkie
De steigerende paardenlul
Het benige fotomodel
De snedige kuttenkop
De taaie taai-taai
De helderziende oogarts
Een oorverdovende oorarts
De kieskeurige tandarts
De verknipte kapper
De aangeslagen belastinginspecteur
De afgetrokken belastinginspecteur
De beslagen bokser
De ontgoochelde goochelaar
De worstelende slager
De doorgedraaide slager
De botte slager
De vlezige slager
De besneden slager
De koeionerende slager
De uitgebeende slager
De manke beenhouwer
De open dichter
De gesloten portier
De blinde ziener
De kromme rechter
De gefleste dronkaard
De goedgemutste Kerstman
De boeiende politieman
De berooide boer
De kortzichtige opticien
De bijgespijkerde timmerman
De luizige luis
De lange langeafstandsloper
De korte kortebaanschaatser
De kleine grootmoeder
Het grote kleinkind
De uitstekende vlag
Het geestige spook
De beschaafde timmerman
De gehaaide haaibaai
De weerbarstige spiegel
De spoorloze spoorweg
De drooggevallen waterweg
De ondergelopen polderweg
De gescheiden ringweg
De verlaten ventweg
De benauwde ademweg
De verstopte weg
De gescheiden ventweg
D klnkrwg
Het atypische toetsenbord
De gezette koffiejuffrouw
De bedrukte krantenjongen
De ontwijkende slalomkampioen
De bedlegerige veldbeddenfabrikant
De bijkomende anesthesist
De doodlopende loopgraaf
De plaatsvervangende plaatsnijder
De loopse kievit
De lekke rijnaak
De vrolijke gelagkamer
De geleerde schoenmaker
De geleerde leernicht
De bezwaarde Samurai
De dekselse doofpotpraktijken
De gesjeesde koetsier
De tomeloze jockey
De geschokte seismoloog
Het stroperige stroperijbesluit
De verregaande emigratieplannen
De overvloedige dijkbewaking
De onschatbare goudvondst
De malende molenaar
De voormalige molenaar
Een levendige begrafenisonderneming
De slappe erotiek
De verbindende verpleegkundige
De mondige tandartspatiënt
Een tijdloos klokje
Een in-het-oog-springende bril
De aardige aard
De zielige ziel
Een boutende moer
De zieke dokter
De zenuwachtige neuroloog
De kraaiende kauw
De kauwende kraai
De spinnende kat
De kattende spin
De bokkende geit
De geitende bok
De poepende scheiterd
De schijtende poeperd
De ventende eikel
De eikelende vent
De potende boer
De boerende poot
De snippende heks
De heksende snip
De bazige man
De manende baas
De tweebaans zwartwerker
De genoten Amaretto
De verslagen journalist
De handgeknoopte boeienkoning
De kraaiende vogelverschrikker
Het tamme wild
Het ijverige luipaard
Een heel halfje
De snert erwtensoep
De meesterlijke advocaat
De gelooide theepot
Een gaaf stuk
De zouteloze suikertante
de lesbische likkepot
De trainerende trainer
De pittende olijvenboer
De geestrijke fles
De zielloze fles
De ziedende zeepverkoper

10 december 2011

________________________________________________________

Inzendingen naar: DirkJan Vos: d.vos35@chello.nl

________________________________________________________

Ingezonden extra's

Voor nl.taal:

De polderende Hedwig
De grijsdraaiende DJ
De (on)evenwichtige Woorddanser
De gebelgde Luc

-

Verslag van een kromme rechtspraak over een beklaagde aangeklaagde:

"De stekelige linker-rechter veegde de vloer aan met de hark van een gebefte, meesterlijke advocate, die hem daarvoor in een stom, nietszeggend en slap betoog had stijfgescholden, maar dat wel een gaaf stuk bleek te zijn zoals ze daar blozend voor hem stond ..."

(H)

-

"De rode, wit-weggetrokken zwarte was nog groen, en stond paars-aanlopend en blauwbekkend van de kou in het grijs, vloekend voor hem."

(H)

-

Op 13 december verspreidde Onze Taal een tweet over de pagina.

-

De pittende olijfboer - (PP)

________________________________________________________

De Verdwenen Weg

Inleiding

De Verdwenen Weg is een woordspelingcategorie of woordspel. Niet moeilijk (??) en helemaal niet nieuw. Oeroud. Het procedé: verzin een combinatie van een bijvoeglijk naamwoord en een zelfstandig naamwoord die een dubbelzinnige “frappe” bevat. Twee woorden graag (eventueel met lidwoord, maar in een lijst kan men dat achterwege laten voor de bondigheid), geen omschrijvingen of tangconstructies, al zijn ze geestig. Ja, dat is alles, je kunt er alle kanten mee op, het is oneindig. De dubbelzinnigheid kan door tegenstrijdigheid of overeenkomstigheid veroorzaakt worden, kan aan een uitdrukking refereren of absurdistisch zijn, kan syno- of homonimisch zijn en ga maar door. Naar goed Battusiaans gebruik is de categorie genoemd naar één van zijn sprekender voorbeelden. “De Verdwenen Weg” valt niet onder het Opperlands, want dat heeft een vaste voorafgesproken vorm als eis; het mag dus volstrekte inhoudelijk onzin opleveren, en doet dat meestal ook. De Verdwenen Weg echter moet het juist hebben van de betekenis, het levert inhoudelijk iets frappants of komisch op. De beperking tot twee woorden dient slechts om het niet te wijdlopig te laten worden.

Voorkomen

Cabaretiers en reclamemakers bedienen zich ervan, en uiteraard cryptogrammenschrijvers. “Bevrijde meisjes” (Finkers) en “Dubbelloopse meute” (De Jonge), “Een levendige begrafenisonderneming” (VPRO, over Six Feet Under) en “Dat is een maffe kok (8)” zijn voorbeelden. Krantenkoppenmakers kunnen het ook (“Sexindustrie kampt met slapte”; “Burn-out veelvoorkomend syndroom bij brandweerlieden”). De laatste twee zijn omschrijvend van aard, en dat telt volgens procedé niet, maar ze leiden wel rechtstreeks naar “slappe erotiek” en “uitgebluste brandweerman”. Ikzelf placht in volleybalteams wel eens te zeggen: ik ben verpleegkundige, ik zorg voor het teamverband. Dezelfde woordspelhoek, al leidt het in dit geval niet tot een bevredigende Verdwenen Weg. “Verbindende verpleegkundige” mist kwaliteit.

Daarmee zijn we aangeland bij de vraag: wat is wel en niet goed? Slimme lezertjes snappen het antwoord al: daar is geen antwoord op. Het gaat om kwaliteit. Zoals altíjd bij grappen. Wat maakt een Verdwenen Weg dan goed of slecht? Tja…Ik weet daar een en ander over te melden, maar dat is een subjectief verhaal. Zoals altíjd bij kwaliteitbeoordeling van grappen.

Kwaliteitbeoordeling

“In de beperking toont zich de meester” zeggen de Duitsers. Daar geloof ik in. De kwaliteitsnormtermen voor een “Verdwenen Weg” zijn: pardon, zouden kunnen zijn:

Praktische bruikbaarheid. Ik trof onlangs bij de tandarts in de wachtkamer een folder over de kwaliteit van de behandeling. Er stond o.m. een klachtenprocedure in. Ik vroeg aan mijn tandarts of het epistel bedoeld was voor mondige tandartspatiënten. Hij had niets in de gaten (gaatjes) en ging er serieus op in, totdat ik “grapje” zei. Toen vatte hij hem en repliceerde: inderdaad, maar daar heb ik weinig van te vrezen met mijn kieskeurigheid. “Hartverscheurende hartspecialist”: nee; “hartelijke cardioloog”: ja.

Terloopsheid. Hangt met het vorige punt samen. Een Verdwenen Weg is “mooier” als hij nauwelijks opvalt als dubbelzinnigheid. “Verdwenen weg” dus bijvoorbeeld. Ja, een grapje maken dat niet opgemerkt wordt kan leuk zijn. Kneukelleuk. Een vriend met een fraai horloge becomplimenteerde ik met: prachtig ontwerp, echt een tijdloos klokje. Niks door. Kneukelen. En als je het dan tóch opgemerkt wilt laten worden: niet uitleggen, wel drie keer herhalen. Tot de ontvanger denkt…huuh? O ja! Weer pret. Het tegenovergestelde van terloopsheid is inhetoogspringendheid. Moeilijk te definiëren, makkelijk te snappen. (Uitkijken met in-het-oog-springende brillen trouwens.)

Onvoordehandliggendheid. Die is bijvoorbeeld gering bij overeenkomstigheid van bijvoeglijk nw. en zelfstandig nw. “Aardige aard” is aardig, maar zo zijn er tientallen, tot “zielige ziel” toe. Bovendien, die lijst bestaat al want we zitten hier in de overlap met het Opperlands. Zie Battus’ ”Opperlans!”, rubriek “het lam is lam”. De tureluurse tureluur kan er wél weer mee door, maar die had Battus dan ook niet gevonden. Onvoordehandliggendheid moet niet verward worden met vergezochtheid. Het eerste duidt op een puike vondst; het tweede op forcering. Een boutende moer komt van ver en is daardoor amper leuk. Bovendien is het niet praktisch bruikbaar. Een 6min, voor de rubriek “absurd”. (Terzijde: een cijferwaarderingsschaal zou kunnen lopen van 6min naar 10, van matig via goed en puik naar briljant. Daarmee is aangeduid dat niets fout is, en zelfs niet uitgesproken slecht. Omdat geen objectief oordeel mogelijk is.)

Onafgezaagdheid. Het meest subjectieve aller kwaliteitscriteria. Wordt toch veel gebruikt, door mensen die de definitie van cliché, geformuleerd door Godfried Bomans, niet kennen. Die luidt: een uitmuntende uitspraak of vondst, die door de daaruitvoortkomende frekwente herhaling aan zijn eigen populariteit ten onder gaat. Oppassen dus met originaliteit als kwaliteitsnorm, veel clichees waren oorspronkelijk oorspronkelijk. De stoommachine was een puike uitvinding, daar doet het feit dat er zoveel gemaakt zijn niets aan af. Er zijn ook clichees die cliché geworden zijn omdat iederéén ze bedacht. Te makkelijk vindbaar. Sommige beroepen hebben al sinds jaar en dag hun eigen lollige bijvoeglijke naamwoorden. De zieke dokter, de gekke psychiater, de zenuwachtige neuroloog, de zondige dominee. Mmwoahh. De zondige pastoor….tja, die heeft niks dubbelzinnigs meer. Genoemde bijvoeglijke naamwoorden ook niet, ze kontrasteren alleen met het doel van het beroep. De combinaties lijden dus aan enkelvoudige dubbelzinnigheid, en dat is wat ze zo makkelijk maakt. Een toonaangevende dirigent verdient meer applaus. Een grenzeloze douanier is… inderdaad, een grensgeval. Evenals een ouwehoerende prostituee (praatjes vullen geen gaatjes).

Rubricering

Een konkrete vorm van beperking is rubricering. Dat kan door op onderwerp te zoeken: beroepen, sporten, dieren enzovoort. En daarbinnen dóórrubriceren: medici, voetballers, vogels. Maar wie het écht afgepaald, XXLastig wil hebben, zoeke op curiositeit. Bijvoorbeeld: omkeerbare. Ik heb er daar nog maar twee van: de kraaiende kauw & de kauwende kraai de kippige haan & de hanige kip.

Uitleiding

Het gaat niet aan, dit woordspel te vernoemen, en al helemaal niet naar mij, ik heb het niet verzonnen, hooguit gestroomlijnd. Ik heb het “De Verdwenen Weg” gedoopt, en daarmee elk voorbeeld “een Verdwenen Weg”. Omdat ik dat een mooi en neutraal exemplaar vind. De meeste andere fraaie vondsten (beroepen, dieren bv.) zijn te specifiek en trekken daarmee teveel de aandacht naar zichzelf. Maar over naamgeving kan gediscussieerd worden. Over alles in dit spel kan gediscussieerd worden. Sterker nog: iedereen is jury. Veel discussie graag. Die hoeft slechts aan één voorwaarde te voldoen: hij moet amuseren! Zodat we met z’n allen bouwen aan vermakelijk erfgoed. Punt uit.

Piet Punt, december 2011

DirkJan Vos - d.vos35@chello.nl

Meer lijstjes

Bommelwoorden/Homogrammen

Neushoornhoorn-woorden

Snoeplijstje

Kroeskopwoorden (Baukje van Kesteren)

Dubbeldieren

Synoniemen voor leuk

Indische woorden

Synoniemen voor borsten

Synoniemen voor k*t - l*l - ne*ken

Synoniemen voor politie

Loempia-namen

De Verdwenen Weg (Piet Punt)

Moppen over Duitsers

Moppen over halve kippen

Buitenlandse artiesten die in het Nederlands zingen

Woordenschat voor jongeren

Worst

Duoniemen

Acroniemen en bijzondere afkoringen van (sport)clubs en verenigingen

Brekend Nieuws

Concerten en voorstellingen die ik heb bezocht

Meer dan vijftig favoriete broodjes

Lijstje met minimaal vierledigsamengestelde woorden

Lijst met anglicismen - Engelse leenwoorden en uitdrukkingen (2100)

Lijstje met paarplaatsen (Woorddanser 2009)

Katenspekwoorden - Zin in woorden

Synoniemen voor dood / doodgaan